გურიაში ,,ნაყოფიერებენ ყოველნი მარცვალნი”

ისტორია

გურიაში ,,ნაყოფიერებენ ყოველნი მარცვალნი”

17 ოქტ. 2020, 16:12:04

ვახუშტი ბაგრატიონის ცნობით, ზოგადად გურიაში ,,ნაყოფიერებენ ყოველნი მარცვალნი”, ანუ ამ მხარეში ფართოდ ყოფილა გავრცელებული მარცვლელული კულტურები. ამასვე ამოწმებს გერმანელი მეცნიერ-მოგზაური აუგუსტ ჰაქსტჰაუზენი,  რომელმაც საქართველოში 1843 წელს იმოგზაურა: ,,უპირველესად უნდა აღვნიშნო, რომ გურია, ალბათ, არის ყველაზე ნაყოფიერი ზოლი მთელ კავკასიაში. მიწას გაუნოყიერებლად ორი მოსავალი მოაქვს წელიწადში! შემოდგომაზე მიწას ადვილად აბრუნებენ ორწვერა კავის მსგავსი იარაღით, რომელშიც ორი ხარია შებმული; შემდეგ თესენ ხორბალს, რომელსაც უკვე აპრილში იღებენ. მერე მას ხელახლა ხნავენ და ფარცხით ფარცხავენ (შეკრულია ტოტებისაგან); ახლა კი თესენ ფეტვს ან სიმინდს, რომელიც სექტემბერში მოდის. აქ თამბაქოსაც აშენებენ”.  სოფელ არჩეულის მკვიდრის ანტონ ტუღუშის გადმოცემით თუთუნი კარგად ხარობდა დაბლობ და მაღალ ადგილებში. ,,უყ და ქვაქვიშნარ ნიადაგზე”.  (ჩაწერილია 1982 წელს). სიმინდისაგან კი მეფის მთავრობის დროს არაყსაც ხდიდნენ (გურული ბურბონი!), თურმე ერთი ფუთი სიმინდი 40-50 კაპიკი ღირდა, რაც იაფი იყო. ,,გაარჩევდი სიმინდს და ნალიაში შეყრიდი. გავამსებდით ნალიებს და გაზაფხულზე ამევიტანდით სიმინდს შინ. ზამთარში იქინე ვტიებდით. მარა იგი არ ყოფილა, ვინმეს მეეპაროს იქინე სიმინდი, ნალიები დაკეტილი არ იყო ბოქლომით...

40-50 კაპეიკი ღირდა ფუთი სიმინდი ნიკოლოზაის დროს. იეფი იყო. ჩვენ ზოგჯერ სიმინდიდან არაყს ვხთიდით. არ დაფუტროსო, დავღერღავდით სიმინდს, იქედან გამოვხთიდით არაყს და ვყიდდით. არაყიდან მეტ ფულს ვაკეთებდით. ბოთლი არაყი 10 შაური ღირდა. ერთი ფუთი სიმინდიდან 2-3 ბოთლი არაყი გემევიდოდა. ლანჩხუთის ბაზარზე ვყიდდით”. მთხრობელი ვალერიან ურუშაძე, სოფელი ორაგვე (ჩაწერილია 1982 წელს). 

გაზეთი ,,ცნობის ფურცელი” (#76, 1897): ,,ლანჩხუთი განთქმულია მთელს გურიაში მოსავალით: სიმინდით, ღომით, ღვინით და ამიტომაც ლანჩხუთს ძლიერ ეტანებიან უცხოელი ბერძნები და სხვანი და საუცხოვოდაც ვაჭრობენ და დიდძალ ფულსაც იგებენ”. ამის გარდა ლანჩხუთში ძლიერ განვითარებული ყოფილა მეაბრეშუმეობა. საერთოდ, გურიაში სატანსაცმლე მასალის ნედლეული ადგილზე მოიპოვებოდა. მატყლი ძირითადად ახალციხიდან შემოჰქონდათ, ხოლო აბრეშუმის პარკი თითქმის ყველა ოჯახს ჰქონდა. სოფელ ჩიბათის მაგალითზე XX საუკუნის დასაწყისში გაზეთ ,,კვალის” ცნობით თითოეულ ოჯახზე ორი თუმნის პარკი მოდიოდა. იქ  მოყვანილი აბრეშუმის პარკი საქართველოს ფარგლებს გარეთ – მოსკოვში, პეტერბურგში, ვარშავაში – იყიდებოდა. ამ საქმიანობის საუკეთესო ადგილად სწორედ ლანჩხუთი ითვლეობდა. 

 რაც შეეხება ღომს _ სოფელ არჩეულის მკვიდრის, ბენია მოისწრაფიშვილის გადმოცემით:

,,უწინ ჩვენთან, სანამ სიმინდი შემოვიდოდა, თესავდენ ღომს. ჩვენთან იყო ღომის შემდეგი ჯიშები: თეთრი, ყვითელი ღომი, ბარამულაი, ძირდაბალაი. ძირდაბალაი დაბალს იზდებოდა, თეთრი მაღალზე ადიოდა. ბარამულაი და ყვითელი ღომი საშვალოს იზდებოდა. თეთრი ღომი სხვილკაკლება იყო, ორ მეტრომდი იზდებოდა. თეთრი ღომის ჩალას ინახავდენ. სტუმარი რომ მევიდოდა, ცეხლის პირში დუუგებდენ და დააწვენდენ. სიმინდის შემოსლამდე ხალხი ამით იკვებებოდა”.

ახლა შუხუთელ გიორგი ლომაძეს მოვუსმინოთ:

,,ღომს ყველგან ვთესავდით. 6 ურემი გადმომქონდა. კაცები ვმღეროდით ქვეით, ჩხავერის ღვინო, ხაპს შევწვადით და ზეით ღომი ხმებოდა. ღომს ჩალას მოვაყრიდით დავბურდნიდით, ერთი ღამე უნდა წყობა, მერე გამევიღებდით და ხულაში ვინახავდით. ორი კაცი გავაწყობდით, ცეხლმა ნალია არ დაწვასო. წყალიც კი გვედგა რომ დაგვჭირვებოდა... ხელით ვშინჯავდით გამხმარი იყო თუ არა. მერე გავხსნიდით, დოუდგამდით გოდორს და გამევიტანდით. მერე როცხა ცეხავდენ გააწყობდენ ჩელტზე...”

იმავე სოფლის მკვიდრის კოსტა ორაგველიძეს თქმით:

,,...ცეხვთენ მერე საცეხველით. ქვაი იყო ამოთლილი, გვალი ქვაი. წრილი ფსკერი ქონდა და თავი ფართო და დამარხული მიწაში, აგერ იყო გაკეთებული ხეი, უმ დასცემოდა, მორე იყო გაყრილი და აი წოწინარობდა. ქალც უნდა გიეცეხვა. შედგებოდა ქალი ზეთ და ქი იყო გამოკიდული, ფეხეფს ათამაშებდა და ცეხვდა”.

 რაიონის ტერიტორიაზე ადგილი აქვს ნიადაგების ვერტიკალურ ზონალობას. შავი ზღვის სანაპიროზე ვიწრო ზოლად გვხვდება ქვიშიანი ნიადაგები, რომლის წარმოშობა ზღვისა და მდინარეების მოქმედებას მიეწერება. ქვიშიან ნიადაგებს მოსდევს ჭაობი და ჭაობტორფიანი ადგილები, რომლებიც უმეტესად პალიასტომის ტბის აღმოსავლეთით და იმნათის ტბის სანაპიროებზე გვხვდება.

რაიონის მდინარეთა ხეობებში ფართოდ არის გავრცელებული ახალგაზრდა ალუვიური ნიადაგები . მათ კარგი გამოყენება აქვთ სიმინდის, ბოსტნეულის და საერთოდ ერთწლიანი კულტურების მოშენებისათვის. რაიონის ტერიტორიის უმეტესი ნაწილი უკავია ეწერ ნიადაგებს. გორაკ-ბორცვიან ნაწილში 50 მეტრიდან 500 მეტრამდე გავრცელებულია წითელმიწა და ყვითელმიწა ნიადაგები, რომელთა წარმოშობა ვულკანური ქანების გამოფიტვის პროცესს მიეწერება.

ეს ნიადაგები დიდი რაოდენობით შეიცავენ რკინისა და ალუმინიუმის ქანებს, რომელიც წითელ ფერს აძლევს მას. რაიონის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, ნიგოითის ქედის ჩრდილოეთ ფერდობებზე კირქვებისა და გავრცელებამ ხელი შეუწყო ნეშომპალა-კარბონატული ნადაგების განვითარებას, რომელზეც კარგად ხარობს თამბაქო, დაფნა და ვაზი.




 ახალი ამბები
  • ქარელში ორი ახალგაზრდა,სავარაუდოდ, გაზის გაჟონვის შედეგად გარდაიცვალაქარელში ორი ახალგაზრდა სახლში გარდაცვლილი იპოვეს, ინფორმაციას “თრიალეთი“ ავრცელებს. მათივე ინფორმაციით,  შემთხვევა, სავარაუდოდ, გაზის გაჟონვას უკავშირდება. ადგილზე სამართალდამცველები მუშაობენ . მომხდარის სხვა დეტალები ... ...
  • საზარელი ტრაგედია ხობში- "დექსამეტაზონის" მიღების შემდეგ ქალი დაიღუპასაზარელი ტრაგედია ხობში- "დექსამეტაზონის" მიღების შემდეგ 30 წლის ქალი დაიღუპა. ინფორმაციას მომხდარის შესახებ მთავარი არხი ავრცელებს. 30 წლის ელისო ლომაიას გარდაცვალების მიზეზი უცნობია. ოჯახის მტკიცებით ქალი ჯანმრთელი იყო და 3 დღე მხოლოდ ხველა აწუხებდა. სპაზმის დროს ოჯახის ექიმის რეკომენდაციით დედამ "დექსამეტაზონი" დაალევინა და ახალგაზრდა ქალი რამდენიმე წუთში კომაში ჩავარდა. სასწრაფო დახმარების ბრიგადა ხობის რაიონის სოფელ საჯიჯაოში  2 საათისა და 30 წუთის შემდეგ მივიდა. ელისო ლომაია ექიმებს გარდაცვლილი დახვდათ. ელისო ლომაიას  2 დღეში  დაკრძალავენ, თუმცა ჯერ არავინ იცის რა წერია ოფიციალურ დოკუმენტში გარდაცვალების მიზეზად.  ახლობლები ვარაუდობენ,რომ ქალს კორონავირუსი ჰქონდა და დექსამეტაზონმაც უკუჩვენება სწორედ ამ ვირუსის გამო გამოიწვია. ამბობენ, რომ სასწრაფო დროზე რომ მისულიყო ადგილზე ახალგაზრდა ქალი გადარჩებოდა. როგორც მთელს ქვეყანაში, ისე სამეგრელოშიც ადამიანები სიკვდილთან მარტო არიან დარჩენილები. ბრიგადები, რომ საკმარისი არ არის, ამაზე მეტყველებს ის ფაქტიც რომ კოვიდ დადასტურებული პაციენტები რუხში მდებარე საავადმყოფოში ოჯახის წევრებს საკუთარი მანქანებით მიჰყავთ. მძიმე მდგომარეობას კი ჯანდაცვის მინისტრი როგორც ჩანს სერიოზულად ვერ აღიქვამს. ამბობს, რომ ქვეყნის მასშტაბით, კლინიკებში ადგილები არის, მაგრამ პაციენტებს ხედები არ მოსწონთ და უკმაყოფილოებიც ამის გამო ... ...
  • "სახანძრო ნომერი განაცალკევეთ 112-დან" _ ასმათ ტყაბლაძე მთავრობას მიმართავს"სახანძრო ნომერი განაცალკევეთ 112-დან", _ ამ მოთხოვნით მიმართავს საქართველოს მთავრობას ასმათ ტყაბლაძე. როგორც მსახიობი სოციალურ ქსელში წერს, დღეს,თბილისში, ხორავას ქუჩაზე სახანძროს დაგვიანებას ფატალური შედეგი მოჰყვა. შეგახსენებთ, რომ ხანძარი თბილისში, ხორავას ქუჩაზე მდებარე საცხოვრებელ სახლში დღეს დილით გაჩნდა, რომელსაც ორი ადამიანის სიცოცხლე ... ...
  • "გენაცვალე ბაბუ" – "ლანჩხუთის" ფეხბურთელმა ხატია ჭყონიამ ბაბუასგან საჩუქარი მიიღოქალთა საფეხბურთო კლუბის “ლანჩხუთის“ ფეხბურთელებმა წარმატებული თამაშის შემდეგ, არაერთი საჩუქარი მიიღეს. ერთ-ერთი ფეხბურთელი,  ხატია ჭყონია ბაბუასგან მიღებული საჩუქარის შესახებ ინფორმაცია სოციალურ ქსელში აქვეყნებს და მას მადლობას უხდის. “ არ შემიძლია, რომ არ აღვნიშნო იური ბაბუას საჩუქარი. მცირედია შეიძლება, მაგრამ მთელი სავსე გულთ... ის ჩვენი გუნდის პირველი გულშემატკივარია. ყველა თამაშზე გვახალისებს ბავშვებს და გოლის ავტორებს თანხას გვჩუქნის. ძალიან საყვარელია - ჯამრთელობა მინდა ვუსურვო და დიდხანს სიცოცხლე. გენაცვალე ბაბუ კეთილ და სუფთა გულში.“ - წერს ხატია ... ...
  • გიორგი გახარია - მთავრობა გამოხატვის თავისუფლებას არ შეზღუდავსრაც შეეხება აქციებს, საქართველოს მთავრობა გამოხატვის თავისუფლებას არ შეზღუდავს, - ამის შესახებ საქართველოს პრემიერ-მინისტრმა გიორგი გახარიამ, ბრიფინგზე განაცხადა. მთავრობის მეთაურის თქმით,  ამ საკითხშიც მარტივი გამოსავალი არსებობს - პირბადე, წესების დაცვა და ელემენტარული დისტანცია. „რაც შეეხება აქციებს - საქართველო და საქართველოს მთავრობა გამოხატვის თავისუფლებას არ შეზღუდავს. ეს არის პირდაპირი პასუხისმგებლობის საკითხი თითოეული იმ პოლიტიკოსის, რომელსაც დღეს რატომღაც სწყინს, როდესაც ყრილობების შედარება ხდება ეპიდემიოლოგების მხრიდან. რა სხვაობაა მაგალითად ქორწილს, ქელეხს ან აქციას შორის არ ვიცი. გავრცელების თვალსაზრისით არანაირი სხვაობა არ არის. ან წინასაარჩევნოდ 600 კაციანი სუფრების მოწყობის. არაფერი სხვაობა არ არის. სამწუხაროდ, ამ ეპიდემიის ყველაზე დიდი რისკი გახლავთ ის, რომ ის ძალიან სწრაფად და მარტივად ვრცელდება. მარტივი გამოსავალი არსებობს - პირბადე, წესების დაცვა და ელემენტარული დისტანცია. არავინ არავის უზღუდავს გამოხატვის თავისუფლებას. დისტანცია დავიცვათ და ისე გამოვხატოთ", - განაცხადა გიორგი გახარიამ. პრემიერ-მინისტრმა უპასუხა ასევე ჟურნალისტის შეკითხვას დეპუტატების შეკრებასთან დაკავშირებით და აღნიშნა, რომ დეპუტატები შეიკრიბებიან ჩვეულებრივად, ყველანაირი პრობლემების გარეშე, რადგან არანაირი შეზღუდვები გადაადგილებაზე არ არის. რაც შეეხება აქციებს, საქართველოს მთავრობა გამოხატვის თავისუფლებას არ შეზღუდავს, - ამის შესახებ საქართველოს პრემიერ-მინისტრმა გიორგი გახარიამ, ბრიფინგზე განაცხადა.  მთავრობის მეთაურის თქმით,  ამ საკითხშიც მარტივი გამოსავალი არსებობს - პირბადე, წესების დაცვა და ელემენტარული ... ...

არქივი

ტესტები

ტესტი _ აქვს თუ არა თქვენს ერუდიციას ფართო ჰორიზონტი

ეიფელის კოშკი ზაფხულში 15 სანტიმეტრით...

ტესტი _ რა არის გამოსახული ამ ისტორიულ ფოტოზე?

ისრაელის მიერ პალესტინის დაბომბვა თუ...

ტესტი _ იცი თუ არა ფეხბურთის ისტორია

ვის გაუტანა 1986 წელს მარადონამ...

ტესტი _ შენ და საქართველოს ისტორია

საქართველოს რომელი მეფე დასაჯეს სიკვდილით...

ტესტი _ იცი თუ არა ყველაფერი?

როგორ უნდა გაარკვიოთ მხარეები ტყეში...

ტესტი _ გაქვს თუ არა კარგი ზოგადი განათლება?

რომელ ცნობილ მეცნიერს მიენიჭა 1921...

კარმიდამო ჩემი

"შერეული მეურნეობა მცირემიწიანთათვის საუკეთესო გამოსავალია"

შოთა მახარაძე ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის, სოფელ...

დროა, მივეჩვიოთ ბუნებრივი რესურსების ეკონომიურად ხარჯვას

პლანეტის გლობალური კლიმატური ცვლილებები ბევრ...

როგორ მოვრწყოთ ვარდები _ ნუ გამოვიყენებთ სუფთა წყალს

ყვავილები, განსაკუთრებით, ვარდები, ყველას უყვარს....

ჩითილების მომზადება კოშტების და ნახერხის დახმარებით

ჩვენი გამოცდილი მეურნეები, სხვადასხვა ხალხურ...

რომელი მცენარეა ფშატი?

ჩვენი არა ერთი მკითხველის გვთხოვს,...

ხალხური მედიცინა დეზინფექციისთვის

სისუფთავის ხარისხი იქ, სადაც ადამიანი...

"საშობაო ლიქიორის" მომზადების ყველაზე შედეგიანი მეთოდი

ძალზე პოპულარული, "საშობაო ლიქიორის" მომზადების...

ყაბაყის ტორტი

საჭირო მასალა: ორი ცალი ყაბაყი,...

სტაფილოს სალათი ცერეცოთი

საჭირო მასალა: სამი ცალი სტაფილო,...