პირველი სამკითხველოები და წიგნთსაცავები გურიაში _ როგორ გროვდებოდა თანხა წიგნებისთვის

ისტორია

პირველი სამკითხველოები და წიგნთსაცავები გურიაში _ როგორ გროვდებოდა თანხა წიგნებისთვის

2018 ოქტ 11 10:28:56

სამი ასეული წლის წინათ გურიაში მოღვაწე იტალიელი მისიონერი პატრი დონ ქრისტოფორო დე კასტელი იუწყებოდა: (გურულებს) ,,წიგნი ბევრი აქვთ, მაგრამ ყველა ხელნაწერის სახით, რომელთა შორის არის საღმრთო საეკლესიო წიგნები... უძველესი კანონები, სარაინდო ზღაპრებისა და პოეზიის წიგნები”. 

ქართული ხელნაწერი წიგნები, რომლებიც ქრისტიანული სარწმუნოების განმტკიცებას ისახავდნენ მიზნად, მეტწილად ეკლესია-მონასტრებში ინახებოდა. მათ გადაწერასა და მოვლა-პატრონობას მონსატრის მესვეურები ზრუნავდნენ. მონასტრებშივე არსებობდა სკოლა, სადაც წერა-კითხვას ასწავლოდნენ იმ ბავშვებს, ვისაც მომავალში სასულიერო მოღვაწეობისათვის ამზადებდნენ.

აღსანიშნავია, რომ საქართველოში ოზურგეთის მაზრა ერთ-ერთი განათლებული და განვითარებული კუთხე იყო, ,,საქართველოს საფრანგეთი”, როგორც მას ჟურნალისტმა კონსტანტინე გვარამაძემ უწოდა. სწავლას იქაური გლეხები ძალიან ეტანებოდნენ, მიუხედავად უკიდურესი გაჭირვებისა, არავითარ ძალას არ ზოგავდნენ სკოლების, ბიბლიოთეკების, სამკითხველოების გახსნისათვის.  თედო სახოკია წერდა: ,,1892 (სინამდვილეში 1893 – ავტორ.) წელს სოფ. აკეთში დაარსდა გურიის სახალხო სამკითხველო, თუ არ ვცდები ეს წიგნსაცავი პირველი იყო არამც თუ გურიაში, არამედ მთელი საქართველოსათვის.” 

აკეთელებმა სამკითხველო შემოწირულობებით დაარსეს. იქაურ მებატონეებთან, თავდგირიძეებთან ხშირად იყრიდა თავს საქართველოს განათლებული ინტელიგენცია. აღსანიშნავია, რომ ბევრი მათგანი რუსულ ყაიდაზე იყო აღზრდილი და რუსულადაც უკეთესად საუბრობდა, მაგრამ ესმოდა მშობლიურ ენაზე განათლების მიღების აუცილებლობა და აქედან გამომდინარე, სიკეთეები და ამ საქმეს ყოველნაირად უწყობდა ხელს.

სამკითხველოს გასახსნელად თანხა და წიგნები შემდეგნაირად გროვდებოდა. წესად ჰქონდათ შემოღებული ერთმანეთს შორის ქართულად ლაპარაკი და თუკი ვინმეს რუსული სიტყვა წამოსცდებოდა, იგი ვალდებული იყო, წიგნთსაცავისთვის წიგნი ან გარკვეული თანხა გაეღო, ამგვარად და შემოწირულობებით წიგნთსაცავი შეივსო ქართული, რუსული და საზღვარგარეთული ლიტერატურით. განსაკუთრებით ბევრი წიგნი ჩამოიტანეს საფრანგეთიდან, პოლონეთიდან და პეტერბურგიდან.  მათ შორის, ვინც სამკითხველოს წიგნებით ამარაგებდა იყო თედო სახოკია, დიმიტრი ბაქრაძე, ივანე ჯავახიშვილი, ზაქარია ფალიაშვილი და სხვები. ბიბლიოთეკაში თავდაპირველად იყო 270 რუსული და 325 ქართული წიგნი, რომელიც შეგროვილი ფულით თბილისში იქნა შეძენილი ისიდორე რამიშვილისა და არსენ წითლიძის მიერ. იქ ნახავდით რუსი კლასიკოსების ნაწარმოებებს და ასევე ოზურგეთში ახლად გახსნილ სტამბაში დაბეჭდილ ,,ვეფხისტყაოსანს”, სიმონ გუგუნავას ,,თამარიანს”, ეგნატე ნინოშვილის მოთხრობებს, აკაკი წერეთლის, ალექსანდრე ყაზბეგის, მამია გურიელის და სხვათა ნაწარმოებებს. მრავლად იყო წარმოდგენილი ჟურნალ-გაზეთები ,,ივერია”, ,,მეურნე”, ,,ცნობის ფურცელი”, ,,კვალი”, ,,მოამბე”, ,,ჯეჯილი”, ,,მწყემსი”. თედო სახოკიას სიტყვებით, ,,1892 წლის ბოლოსთვის ბიბლიოთეკის წიგნადი ფონდი გაზრდილია 1200-მდე და ჰყავს 1348 მკითხველი. წლის განმავლობაში მკითხველებს 1400 წიგნი წაუკითხავს.”

შემოწირულობების შესახებ წერდა ,,ივერიაში” ვისია თავდგირიძე, რომელიც მადლობას სწირავს ნინო გურიელსა და სხვადასხვა პირებს წიგნთსაცავისთვის ფულადი თანხის შემოწირვის გამო.

,,ლანჩხუთი გურიის ყველა დაბა-სოფელზე მაღლა დგას. ლანჩხუთს აქვს მშვენიერი ქვითკირის ორსართულიანი სახლი სკოლისათვის. აქვს ქვითკირისავე სასოფლო კანცელარია; ეს სამი წელიწადია, რაც დაარსდა ფოსტის განყოფილება, რომლის უქონლობით შეწუხებული ვიყავით მთელის ლანჩხუთის, ნიგოითის, ჩიბათის, აკეთის და სხვა ახლომახლო სოფლის მცხოვრებლები. გაამშვენიერეს ბაზარი ქვითკირის სახლებით, რადგან საშინელმა ცეცხლმა 1892 წ. სულ ერთიანად გადაბუგა ხის შენობები. დააარსეს უფასო სამკითხველო, რომელიც ეხლა კარგად გაწყობილია და საკმაო წიგნებიც აქვს”. გაზეთი ,,ცნობის ფურცელი” (#76, 1897).

ამ შესანიშნავი წიგნსაცავით სარგებლობდა მთელი გურია. ეს იყო გურიის ინტელიგენციის შტაბი.  ბიბლიოთეკაში უფასოდ მუშაობდნენ ყოფილი სამხედრო პირები ძმები ბაჟუნტიშვილები. მაშინდელი მკითხველები ადგილობრივი გლეხები იყვნენ, რომელთათვისაც წიგნის კითხვა უკვე საციცოცხლო მოთხოვნილებად იყო ქცეული. ბიბლიოთეკას ჰყავდა აქტიური მკითხველებიც - ლავრენტი თოხაძე, ათინოგე წულაძე და სხვები. თოხაძემ შემდგომში საკუთარი სკოლა გახსნა და გლეხების შვილებს უფასოდ ასწავლიდა.

,,გურიის პირველი წიგნსაცავი” ვერ აუდიოდა ხალხის სიმრავლეს, ეს თავისთავად მრავლისმეტყველი და სასიამოვნო ფაქტი იყო, მაგრამ ხშირად ,,გატანილი წიგნები იშვიათად უბრუნდებოდა წიგნსაცავს, რის გამო ის თანდათან ცარიელდებოდა, სუსტდებოდა, გაქრობის გზაზე დგებოდა... მაგრამ ამ პირველმა წიგნსაცავმა თავისი არსებობით დიდი გავლენა მოახდინა ხალხზე”. 

აკეთის წიგნსაცავის დაარსებას უდიდესი მნიშვნელობა ჰქონდა სოფლის მოსახლეობის სწავლა-განათლებისათვის. ამ მნიშვნელობას კარგად აფასებს თედო სახოკია, როცა წერს ,,სარგებლობა აკეთის წიგნსაცავისა და საერთოდ სხვებისაც გურიაში მით უფრო დიდია, რომელშიც გარდა სამრევლოში ქართული ენა თითქმის დატოვებულია, ,,ბუნებრივად” წოდებულმა არაბუნებრივმა მეთოდმა სწავლებისა ჩვენი ენა დაჩაგრა და ჰგვემა გურიის სოფლებში. აქ ქართული ენა დაჩაგრულია როგორც საგანი, კვირაში ერთი გაკვეთილი აქვთ დათმობილი. აი, ასეთ დროს რა თქმა უნდა წიგნსაცავიღა თუ მიეშველება მოზარდ თაობას და რასაც სკოლებში არ სწავლობენ, სკოლის გარეთ თუ შეიძენენ სამკითხველოდან გამოტანილი წიგნების წყალობითა.”

დაბა ლანჩხუთში 1893 წელს გახსნილა სამკითხველო, რომელიც სხვადასხვა მიზეზთა გამო იმავე წელს დახურულა. ამ ფაქტს ადასტურებს 1893 წლის 22 ივნისს ,,ლანჩხუთის შემნახველ გამსესხებელი ამხანაგობის” კრება. ამ კრებაზე მოხსენებით გამოსულმა ბანძელაძემ გულისტკივილით განაცხადა: ,,ერთი წელია, რაც სამკითხველო დაგვიხურეს, ახლა როგორც გავიგე გამგეს თხოვნა გაუგზავნია და მგონია ადრე თუ გვიან სამკითხველოს ისევ ვეღრსებით. ჩვენს სამკითხველოს ჰქონდა წიგნის მაღაზია”. კრებაზე დადებითად გადაწყდა სამკითხველოს საკითხი და იმავე წელს აიგო სამკითხველო და მაღაზია-პავილიონი. სამკითხველოს აგებიდან სულ მოკლე ხანში შალვა ცინცაძემ სამკითხველო გადააბარა ბესარიონ წულაძეს.

1892-96 წლებში წიგნთსაცავები გაიხსნა ჩიბათში, ნიგოითში, აცანაში. 1893 წელს გაზეთ ,,ივერიაში” გამოქვეყნდა აპოლონ წულაძის წერილი, სადაც აღწერილია სუფსის უფასო სამკითხველოს კურთხევა, მისი დაარსების ისტორია და შემომწირველთა სია.

სოფელ ლესაში წიგნსაცავის დაარსება ცნობილ მკურნალ ივანე გომართელის სახელს უკავშირდება. მას რამოდენიმე თვე უმუშავია ამ სოფელში. თანხა, რომელიც მასთან მკურნალობისათვის მიჰქონდათ პაციენტებს, ამ პატრიოტ კაცს გადაუხდია სამკითხველოს გასახსნელად.

აგარაკის ნათლისცემლის ეკლესიის მღვდელმა, დიდად განათლებულმა პიროვნებამ ბესარიონ ხომერიკმა შეძლო ბიბლიოთეკა გაეხსნა. ამისთვის თანხა ალეგრობით შეაგროვეს. ალეგრობა იოსებ თევზაძის ოჯახში მოაწყვეს. მასპინძელმა საკუთარი დიდი ეზო და რვაოთახიანი ოდა მთლიანად დაუთმო ალეგრობის ჩამტარებლებს. ქუთაისიდან მიწვეულ იქნა სასულე ორკესტრი. იყო სიმღერები, ჰყავდათ მკითხავი, რომელმაც თავისი ენამოსწრებულობით საკმაო თანხა შეიტანა სალაროში.

 ,,ალეგრო” (Aლლეგრო) იტალიური სიტყვაა და ნიშნავს „მხიარულად“. „ალეგრობის” წარმოშობა გურიაში მოღვაწე იტალიელ მისიონრებს უკავშირდება, მისი დამკვიდრების ისტორია კი გურიიის უკანასკნელი მთავრის, მამია V გურიელის (1789-1826) დროიდან უნდა ვეძიოთ, რომლის სასახლე იმ დროის ევროპული კულტურული სალონი იყო მთელ დასავლეთ საქართველოში. მაშინდელ ოზურგეთში უცხოელების გამოჩენა არავის უკვირდა, მათ შორის იყო გერმანელი მოხეტიალე მსახიობ-კომედიანტთა დასიც, რომელიც გურიელმა თავის კარზე დაიტოვა სანახაობათა მოსაწყობად. 

სერგო ჩხაიძის მოგონებიდან: ,,ჩვენ ქალაქში (ლანჩხუთში) ხშირად იმართებოდა ალეგროები (ზეიმები), რომელიც საქველმოქმედო ხასიათს ატარებდა. იგი იმართებოდა ლევან ჟორდანიას, სარდიონ ებრალიძის, ნადია ურუშაძის, ლუკა ჩხარტიშვილის, მელიტონ ებრალიძის, დავით თევზაძის, კოწია ჟორდანიას, მიშიკო იმნაძის ოჯახებში.”

  ალეგრობის ორგანიზატორები წინასწარ ჩამოივლიდნენ მოსახლეობაში, თითოეული ოჯახი მოვალედ თვლიდა თავს, საკუთარი წვლილი შეეტანა საქველმოქმედო საქმეში. სწირავდნენ სხვადასხვა სანოვაგეს: ხილს, ქვის კეცზე გამომცხვარ ხაჭაპურს, ქათამს, გოჭს. მთელი ეს სურსათ-სანოვაგე თავს იყრიდა სახელდახელოდ გაკეთებულ ბუფეტში. საგრძნობ შემოსავალს იძლეოდა ლატარეა, ასევე იყო ,,სიყვარულის ფოსტა~, ,,ბედის კასრი~ და სხვა გასართობები. შემდეგ იწყებოდა სცენის მოყვარულთა წარმოდგენები, ერთმოქმედებიანი ვოდევილები სკეტჩების, მონოლოგების, კუპლეტების სახით. ასევე იმართებოდა შეჯიბრება ცეკვაში, ბოლოს კი სახალხო სეირნობის გვირგვინი _ ,,ამერიკული ატრაქციონი~. შემოსავალი ხმარდებოდა კულტურულ-საგანმათლებლო დაწესებულებებს.  ასევე თამაშდებოდა სილამაზის პრიზები, რომელთა მფლობელები გახდნენ მშვენიერი ლანჩხუთელი ქალბატონები - მარო მათითაიშვილი, ჩიტო ურუშაძე, ლუბა ჩხარტიშვილი... შემოსავალი ხმარდებოდა კულტურულ-საგანმანათლებლო დაწესებულებებს.

ალეგრობის ეს მშვენიერი ტრადიცია 1941 წლამდე არსებობდა და მეორე მსოფლიო ომმა შეაჩერა. 

1976 წელს ლანჩხუთის რაიონულ ბიბლიოთეკას ეწოდა ცენტრალური ბიბლიოთეკის სახელი. ცალკე გამოეყო საბავშვო და საქალაქო ბიბლიოთეკები. დღეისათვის ბიბლიოთეკა არის არა მარტო საგანმანათლებლო, არამედ ინფორმაციის ცენტრი, სადაც მკითხველი იღებს მისთვის სასურველ ინფორმაციას. ლანჩხუთის რაიონში მკითხველთა ინტერესებს ემსახურება 19 ბიბლიოთეკა. აქედან 17 სასოფლო, ერთი საქალაქო, ერთი ცენტრალური ბიბლიოთეკა. რაიონის წიგნადი ფონდი შეადგენს 110 396 დოკუმენტს. ბიბლიოთეკში გრძელდება კატალოგების ციფრული დამუშავება, პარალელურად ხდება ფონდების გაწმენდა. სისტემატურად ტარდება სემინარები სოფლის ბიბლიოთეკარებთან. მოეწყო ქალთა კლუბის ორი სხდომა, ასევე შეხვედრა საფრანგეთში მცხოვრებ ემიგრანტებთან. ნაყოფიერი აღმოჩნდა შეხვედრა Iრეხ პროექტის ამერიკული მხარის წარმომადგენელთან – მატიას ნოვაკთან. მოეწყო შეხვედრა ახალგაზრდა პედაგოგებთან და მოსწავლეთა კლუბებთან. ცენტრალური ბიბლიოთეკის დარბაზში მოეწყო გამოფენები - ,,გვახსოვდეს რვა აგვისტო”, ,,არა ქალთა ძალადობას”, ,,გიორგობის თვე”, ,,იაკობ გოგებაშვილი-170”...




 ახალი ამბები
  • ავტოსაგზაო შემთხვევა ზესტაფონში _ არიან დაშავებულებიავტოსაგზაო შემთხვევა მოხდა ზესტაფონში. 2 მსუბუქი ავტოანქანის შეჯახების შედეგად 2 ადამიანი დაშავდა. ისინი საავადმყოფოში არიან გადაყვანილები. როგორც "გურია ნიუსს" შსს-ში განუცხადეს გამოძიება სსკ-ის 276-ე მუხლის 1 -ლი ნაწილით ... ...
  • "ოცნება" განცხადებას ავრცელებს _ "ვინაიდან უმრავლესობის ფორმატში ვერ ხდება საკითხების დეტალური განხილვა"პარტია „ქართული ოცნება _ დემოკრატიული საქართველოს“ თავმჯდომარე ბიძინა ივანიშვილი უმრავლესობის დეპუტატების ნაწილს 25 თებერვალს შეხვდება _ აღნიშნულია განცხადებაში, რომელსაც მმართველი პარტია ავრცელებს  "პოლიტიკური გაერთიანება „ქართული ოცნება _ დემოკრატიული საქართველოს“ ლიდერი ბიძინა ივანიშვილი საპარლამენტო უმრავლესობის დეპუტატთა ჯგუფს შეხვდა. ვინაიდან უმრავლესობის ფორმატში ვერ ხდება საკითხების დეტალური განხილვა, მიღებული იქნა გადაწყვეტილება და დაიგეგმა თავმჯდომარის შეხვედრები დეპუტატთა მცირე ჯგუფებთან. შეხვედრების მიზანია ინდივიდუალურად ყველას მიეცეს შესაძლებლობა, გამოხატოს და განიხილოს საკუთარი მოსაზრებები სხვადასხვა საკითხებზე. თემის აქტუალობიდან გამომდინარე, პირველად თავმჯდომარე სწორედ იმ ჯგუფს შეხვდა, რომელმაც განსხვავებული პოზიცია გამოხატა "საერთო სასამართლოების შესახებ“ კანონპროექტთან დაკავშირებით. პარტიის თავმჯდომარის თემატური შეხვედრები უმრავლესობის წევრებთან მცირე ჯგუფების ფორმატში კვლავაც გაგრძელდება. მომდევნო შეხვედრა დეპუტატთა სხვა ჯგუფთან 25 თებერვალს არის დაგეგმილი“, _ წერია ... ...
  • ოთარ ჩრდილელი: შეიძლება ამ სერიაში გარიცხვას და სროლებს ელოდა ავის მსურველნი, მაგრამ...საპარლამენტო უმრავლესობის წევრის, ოთარ ჩრდილელის თქმით, დღეს, "ქართული ოცნების" ოფისში, ბიძინა ივანიშვილთან გამართულ შეხვედრაზე დეპუტატების გარიცხვაზე საუბარი არ ყოფილა: "პარტიის თავმჯდომარესთან შეხვედრაზე-არ ყოფილა გარიცხვაზე საუბარი, იყო მრავალ თემაზე, რაზეც სხვადასხვა აზრი გვქონდა. რამდენადაც ვიცი, ასეთი შეხვედრები პარტიის და უმრავლესობის სხვა წევრებთანაც იქნება თავისუფალ რეჟიმში.შეიძლება ამ სერიაში გარიცხვას და სროლებს ელოდა ავის მსურველნი, მაგრამ ვინც მიცნობთ იცით, რომ გულწრფელი ვარ და რაც იყო ეგ დავწერე", _ წერს ჩრდილელი. შეგახსენებთ, რომ დღეს გავრცელდა ინფორმაცია, რომლის თანახმადაც ოთარ ჩრდილელი და რამდენიმე დეპუტატი პარტიიდან გარიცხეს. ჩრდილელი ბესელიასთან და 7 დეპუტატთან ერთად იმ კანონპროექტის ავტორი იყო, რომლის მიხედვითაც მოსამართლეთა უვადოდ დანიშვნა უნდა გადადებულიყო, თუმცა, საპარლამენტო უმრავლესობამ გუშინ ... ...
  • თავდასხმა ახალსოფელში _ გავრცელებული ინფორმაციით, ბრალდებული დაკავებულიაგავრცელებული ინფორმაციით, სამართალდამცავებმა ახალსოფელში მომხდარ თავდასხმაში ბრალდებული პირი უკვე დააკავეს. თუმცა, ამ ინფორმაციას შსს სამინისტროს პრესსამსახური, ჯერჯერობით, არ ადასტურებს. ცნობისთვის, ომარ მოქიას მკვლელობასა და გია ტუღუშის დაჭრის საქმეში მათივე თანასოფლელის მ.ს. სახელი ... ...
  • "ქართული ოცნების" ცენტრალურ ოფისში უმრავლესობის შეხვედრა მიმდინარეობს"ქართული ოცნების" ცენტრალურ ოფისში უმრავლესობის შეხვედრა მიმდინარეობს, რომელსაც ის დეპუტატები ესწრებიან, ვინც "საერთო სასამართლოების შესახებ" კანონპროექტს მხარი დაუჭირა. შეხვედრის დაწყებამდე უმრავლესობის წევრმა ლევან კობერიძემ განაცხადა, რომ მისთვის უცნობია, რა თემებს შეეხება ... ...

არქივი

ზაფრანი

ვიქტორია ბექჰემი 54 წლის მოკვდება

ცოტა ხნის წინ ბრიტანულმა მას-მედიამ...

ყველაზე სამიჯნურო სცენები

ცოტა ხნის წინ ამერიკულმა ინტერნეტ-საიტებმა...

ჰეგემონი ციფრები

ბედის ციფრის გამოთვლის ტექნიკა ჩვენი...

რატომ ეჩვენებათ მთვრალ მამაკაცებს ყველა ქალი ლამაზი

არსებობს ცნობილი რუსული გამოთქმა: ულამაზო...

დედამიწაზე ყველა ცოცხალი არსება გონიერი რომ გახდეს

ერთ მშვენიერ დღეს დედამიწაზე ყველა...
კარმიდამო ჩემი

როგორ უნდა იცხოვროთ ისე, რომ სიმსივნით არ დაავადდეთ

ადამიანები, რომლებიც სიმსივნით იტანჯებიან და...

ოხრახუშს უნარი აქვს განკურნოს დეპრესია, შიზოფრენია და ალცჰეიმერის დაავადება

ბიოაქტიური ნივთიერება, რომელსაც შეიცავს ოხრახუში,...

"ბარი უნდა იცნობდეს მთასა და საქმეზე შეყვარებული და-ძმას"

ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ მთისპირის მკვიდრი...

რა გავაკეთოთ შემოდგომის მიწურულს საკარმიდამო ნაკვეთებში

ნოემბერ-დეკემბერში აქტიური სამეურნეო სამუშაოები ძირითადად...

პესტიციდების გამოყენებისას უდიდესი სიფრხილეა საჭირო

არსებობს უნივერსალური პესტიციდები, რომლებსაც ერთდროულად...

სიმინდის მოვლა თავიდან უნდა ვისწავლოთ

სიმინდის მოვლა-მოყვანის წესებს დასავლეთ საქართველოს...

რატომ უნდა მოვაშენოთ ბატი

როგორც უხნესი ადამიანები ამბობენ, საქართველოში...

დედოფლის ყვავილს დედოფალივით მოვლა სულ არ სჭირდება

წარსულში ძალზე პოპულარული და მერე...

მოვამზადოთ ნესვის სასმელი

ნესვი გოგრისებრთა ოჯახის ერთ-ერთი ყველაზე...

თაფლის ღვინო _ "თაფლუჭა"

თაფლის ღვინო და არაყი უნიკალური...

"ზამთარშიც გაზაფხულს ვეძებ და "გატყავებულ" გარემოს ვმოსავ"

"კარმიდამო ჩემის" უამრავ რესპონდენტს შორის,...