"ფოთის აღმოსავლით, რიონის კიდესა ზედა არს ლანჩქუთი"

ისტორია

"ფოთის აღმოსავლით, რიონის კიდესა ზედა არს ლანჩქუთი"

2017 სექ 15 13:03:41

,,...რიონის თუალზედ, სამხრეთის კიდესა ზედა, არს ფოთის ციხე. რომელი აღაშენეს ოსმალთა... და დგანან მუნ მჯდომარის ფაშით. აქ ერთვის რიონს მცირე მდინარე და ამ ფოთის აღმოსავლით, რიონის კიდესა ზედა არს ლანჩქუთი. ამ ლანჩქუთს სამხრით წარმოვალს მთა საჯავახოს მთიდამ დასავლეთად...” - წერდა ვახუშტი ბატონიშვილი თავის ნაშრომში ,,აღწერა სამეფოსა საქართველოსა".

ტოპონიმი ლანჩხუთი მრავალმხრივი კვლევის ობიექტად 1900-იანი წლებიდან იქცა. აღსანიშნავია, რომ ვახუშტი ბატონიშვილი თავის ნაშრომში „აღწერა სამეფოსა საქართველოსა“ გარკვევით წერს „ლანჩქუთს“ და არა „ლანჩხუთს“. სამართლიანად შენიშნავს პროფ. ალ. ღლონტი: „ვახუშტი ბაგრატიონის ნაშრომი დღესაც დიდ მეცნიერულ ინტერესს იწვევს... ერთადერთი სანდო წყარო, რომლის მიხედვით შეიძლება დავიწყებულ სახელწოდებათა აღდგენა და მათი კოორდინატების ჩვენება, სწორედ ვახუშტი ბაგრატიონის ნაშრომია“.

1900-იან წლებში თბილისში მოღვაწე რუსი ისტორიკოსი კონსტანტინე პანი სრული სერიოზულობით ამტკიცებდა, რომ ლანჩხუთი ხუთ ლანჩას, ანუ ფეხსაცმლის ხუთ ძირს ნიშნავსო. ამასვე ეხმიანება თქმულება, რომ თითქოს ლანჩხუთის ტერიტორიაზე მისვლამდე სალაშქროდ მიმავალ თამარ მეფის ლაშქრის ცხენებს ხუთი ლანჩის გამოცვლა დასჭირდა და თითქოსდა რაიონის სახელწოდებაც აქედან წარმოსდგებაო. ასევე არსებობს ხალხური გადმოცემა, რის მიხედვითაც ლანჩხუთი თურმე ნაჩხუბს ნიშნავს, ,,...ვინაიდგან ოსმალები რომ შემოესივნენ გურიას, პირველი და გამწვავებული ომი აქ მოჰხდა”, _ წერდა ,,ივერია», (#217, 1903).

პირველი მკვლევარი, რომელმაც ლანჩხუთის წარმომავლობის ახსნა სვანური ენის მიხედვით სცადა, აკადემიკოსი ნიკო მარი გახლდათ.

 მისი ვარაუდით ლანჩხუთი სვანური ,,ცხუმ” სიტყვისაგან უნდა ყოფილიყო წარმომდგარი, რაც რცხილნარს ნიშნავს. ამ ვარაუდს ემხრობოდნენ აკადემიკოსები ივანე ჯავახიშვილი და სიმონ ჯანაშია, ოღონდაც ისინი ამოსავლად სახავდნენ არა ცხუმს, არამედ სვანურ ,,ჩხუტ” სიტყვას, რომელიც ქართულად კენჭს ნიშნავს. ამდაგვარად კი ლანჩხუთი უნდა ნიშნავდეს კენჭნარ, საკენჭე ადგილს.

  ტოპონიმ „ლანჩხუთი“-ს ახსნა პროფესორ ზურაბ ჭუმბურიძის თვალსაზრისით ასეა: „ამ ლამაზი ქალაქის სახელი საძროხეს, ანუ ბოსელს უკავშირდება“. ,,ჩხუ” (ჩხოუ) მეგრულ-ჭანურად ძროხას ნიშნავს, „ლა“ პრეფიქსი იგივეა, რაც ქართული „სა“, და დანიშნულებას გამოხატავს, „თ“ - ხმოვანკვეცილი ზოგადქართული სუფიქსია. „ლა“ პრეფიქსის შემდეგ „ნ“ ბგერა გაჩენილა, რაც ქართულისათვის ჩვეულებრივი მოვლენაა. აქედან გამომდინარეობს დასკვნა: „ამრიგად, ლანჩხუთი ნიშნავს საძროხეს“. სახელწოდება ,,ლანჩხუთი” არ უნდა გავიგოთ როგორც უბრალოდ საძროხე, არამედ როგორც ჯოგი, ნახირის სასაძოვრე ადგილები. ამრიგად, ჩვენი ტოპონიმის თავდაპირველი ძირი (ჩხოუ) „ჩხუ“კი არა, „ჩქუ“ ყოფილა. ხოლო ,,ჩქუ” მეგრულად სიტყვა-სიტყვით ნიშნავს „ჩანს“. იგივე ძირია სიტყვებში: მიჩქუ - მოჩანს, გიჩქუ - გიჩანს (სიტყვასიტყვით „გადაჩანს“). ასე რომ  თუ ზურაბ ჭუმბურიძის ზემომოტანილ მსჯელობაში „ჩხუ“-ს ნაცვლად „ჩქუ“ ძირს ჩავსვამთ და იმავე მსჯელობას მივყვებით, შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ „ლანჩქუთი“ - „ლანჩხუთი” ნიშნავს „სამზერს“, „გადასახედს“.

 ის, ვინც დღევანდელი ლანჩხუთის ადგილმდებარეობას იცნობს, შეიძლება შემოგვედაოს: ქალაქი დაბლობშია გაშენებული და „სამზერი“, „გადმოსახედი“ რად უნდა დარქმეოდაო. საქმე ისაა, რომ უწინდელი სოფელი ლანჩქუთი მაღლობში, გურია-აჭარის ქედის ფერდობებზე იყო გაშენებული და მოსახლეობამ ქვევით, დაბლობში მოგვიანებით ჩამოინაცვლა. ეს სავსებით კანონზომიერ მოვლენად ჩანს. ჯერ ერთი, ისტორიული გეოლოგია ამტკიცებს, რომ კოლხეთის დაბლობის წარმოშობა ძველ საუკუნეებში დაწყებულა, როცა ზღვას თანდათანობით მიუტოვებია ხმელეთი. მანამდე შავი ზღვის სანაპირო ხაზი გურია-აჭარის მთაგრეხილის კალთებს მიჰყვებოდა, ახლანდელ ვანამდე და ციხე სულორომდე მიდიოდა და ღრმა ყურეს ქმნიდა. ცხადია, მთის ფერდობებზე შეფენილი ლანჩხუთი ზღვასა და ფართო ყურეზე შესანიშნავი გადასახედი იქნებოდა. შემდეგ ზღვამ უკან დაიხია, მოსახლეობა ბარში ჩამოსახლდა (ლანჩხუთი ამ მხრივ გამონაკლისი როდია: ასევე „ჩამოქვეითდა“ მოსახლეობა მაღალი ჯუმათიდან სადგურ ჯუმათში, ზემო ჩიბათიდან ქვემო ჩიბათში და ა.შ.) სხვათა შორის, იმ ფერდობებიდან წყნარ ამინდში შავი ზღვა დღესაც კარგად მოჩანს. ამრიგად, ლანჩხუთი „საძროხე“ ადგილს კი არა, „სამზერს“, „გადმოსახედს“ უნდა ნიშნავდეს.

ავტორები: ირაკლი მახარაძე, ნონა იმნაძე, ლანჩხუთის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმის თანამშრომლები

ნაწყვეტი გამოსაცემად გამზადებული წიგნიდან "ლანჩხუთი"

გაგრძელება იქნება...




 ახალი ამბები
  • ლაითურის, ნარუჯას და ანასეულის მოსახლეობასთან შეხვედრა გაიმართა (R)ცენტრალური, საკანონმდებლო, სამხარეო და ადგილობრივი ხელისუფლების წარმომადგენლები ოზურგეთში, ლაითურის, ნარუჯასა და ანასეულის მოსახლეობას შეხვდნენ. მათ ადგილობრივების საჭიროებები მოისმინეს და რეგიონში მიმდინარე პროექტებზე დეტალური ინფორმაცია მიაწოდეს. ადგილობრივ მოსახლეობასთან შეხვედრაზე განსაკუთრებული ყურადღება მუნიციპალიტეტში მიმდინარე და დაგეგმილ ინფრასტრუქტურულ პროექტებზე, ასევე, მუნიციპალურ და სახელმწიფო სერვისებზე გამახვილდა. ანასეულის მოსახლეობამ ერთ-ერთ პრიორიტეტულ საკითხად კანალიზაციის რეაბილიტაცია დაასახელა. ასევე, სრულ რეაბილიტაციას საჭიროებს მე-5 საჯარო სკოლაც. იქ არსებულ პრობლემას რეგიონული განვითარებისა და ინფრასტრუქტურის მინისტრის მოადგილე ილია ბეგიაშვილი პირადად გაეცნო. დაბა ლაითურისა და ნარუჯის მოსახლეობამ ძირითად მოთხოვნად დასაქმებისა და შიდა გზების მოწესრიგების საკითხები დააყენა. მოსახლეობასთან შეხვედრებს პარლამენტის წევრები გიორგი ვოლსკი, თემურ ჭკუასელი, გია გაჩეჩილაძე, გურიის მხარის რწმუნებული ზურაბ ნასარაია, მპგ „ქართული ოცნება - დემოკრატიული საქართველოს“ ოზურგეთის საოლქო ორგანიზაციის თავმჯდომარე მერაბ ჭანუყვაძე, საოლქო ორგანიზაციის წევრები, ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს თავმჯდომარე დავით დარჩია, ოზურგეთის მერი კონსტანტინე შარაშენიძე და ადგილობრივი ხელისუფლების სხვა წარმომადგენლები ესწრებოდნენ. ამჟამად, დაბა ლაითურში წყალმომარაგების ქსელის სარეაბილიტაციო სამუშაოები დასკვნით ეტაპზეა. დაბა ნარუჯაში მიმდინარეობს 7 280 მ. სიგრძის საავტომობილო გზის მშენებლობა, რომელიც მუნიციპალური განვითარების ფონდიდან 3 777 936 ლარით დაფინანსდა. ანასეულში გაერთიანებული წყალმომარაგების კომპანიამ წყლის სისტემის მშენებლობა დაიწყო. პროექტის ღირებულება - 6 799 998 ლარს შეადგენს. ... ...
  • ბახმაროში საცხოვრებელი სახლები დაიწვაგასულ შაბათს, ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტის დაბა ბახმაროში, მახარაძის ქუჩაზე, ეკლესიის მიმდებარედ, ორი საცხოვრებელი სახლი დაიწვა. ხანძრის შედეგად არავინ დაშავებულა. როგორც გვითხრეს, არსებობდა ცეცხლის გავრცელების საშიშროება, თუმცა, მეხანძრეებმა, ცეცხლის დროულად ლოკალიზება შეძლეს. _ ღამის საათებში ერთ-ერთ საცხოვრებელში გაჩნდა, შემდეგ გადავიდა მეორე სახლზეც. არავინ დაშავებულა, კარგად იმუშავა სამაშველო სამსახურმა. მათი დამსახურებაა, რომ ხანძარი გვერდით მდგომ სახლებზე არ გავრცელდა, _ აღნიშნა ჩვენთან საუბრისას ა(ა)იპ "ბახმაროს დირეტქორმა დავით საჯაიამ. ამ დროისთვის უცნობია ხანძრის გამომწვევი მიზეზი. მომხდარზე გამოძიებაა ... ...
  • "საქართველოს გული იწვის ამაზონის ტყესთან ერთად" - ზურაბიშვილისაქართველოს გული იწვის ამაზონის ტყესთან ერთად, – ამის შესახებ საქართველოს პრეზიდენტი სალომე ზურაბიშვილი სოციალურ ქსელ „ტვიტერში“ წერს. „ჩვენ ვუერთდებით ჩვენი პლანეტის გადარჩენის ძალისხმევას და მოვუწოდებთ ქმედებისკენ ამაზონის გადასარჩენად“, – აღნიშნავს სალომე ზურაბიშვილი. ამაზონის ტყეში მასშტაბური ხანძარი უკვე მესამე კვირაა მძვინვარებს. „დედამიწის ფილტვებად“ წოდებული ამაზონის ტყეში ხანძრის ათასობით კერაა ... ...
  • სოფელ საყავრესთან ხანძარი ლოკალიზებულიასაგანგებო სიტუაციების მართვის სამსახურის მეხანძრე-მაშველებმა, სასაზღვრო პოლიციის სამი ვერტმფრენის დამხარებით ტყის ხანძრის ლოკალიზება შეძლეს. ამ დროისთვის შიდა ქართლში, გორის მუნიციპალიტეტში, სოფელ საყავრესთან ტყის მასივში გაჩენილი ხანძრის სალიკვიდაციო სამუშაოები მიმდინარეობს. ამ მომენტისათვის ადგილზე ღია ცეცხლის კერა აღარ არის. მიმდინარეობს ცალკეული მონაკვეთების დამუშავება, როგორც ცოცხალი ძალის, ასევე ვერტმფრენების საშუალებით. სიტუაცია კონტროლს ექვემდებარება. მთელი ღამის განმავლობაში ადგილზე უწყვეტ რეჟიმში მუშაობდა თბილისის, შიდა ქართლის, იმერეთის, სამცხე-ჯავახეთის, ქვემო ქართლის და მცხეთა-მთიანეთის სახანძრო-სამაშველო ჯგუფები. სულ 250-მდე მეხანძრე-მაშველი. პროცესში ჩართული იყო სახანძრო სამაშველო და დამხმარე ტექნიკა. გათენებისთანავე განაახლა მუშაობა შინაგან საქმეთა სამინისტროს სასაზღვრო პოლიციის სამმა ვერტმფრენმა. სოფელ საყავრესთან ხანძარი 22 ... ...
  • საზარელი მკვლელობა კახეთში - ცხედარი, სავარაუდოდ, დაანაწევრეს და მდინარეში გადააგდესგურჯაანის რაიონის სოფელ ვეჯინში 34 წლის ვ. მ-შვილი, სავარაუდოდ, მოკლეს, ცხედარი დაანაწევრეს და მდინარე ალაზნის სარწყავ არხში გადააგდეს. პოლიციას არავინ ჰყავს დაკავებული და ვერც გვამი იპოვეს, _ ინფორმაციას reginfo ავრცელებს. ვ. მ-შვილი სოფელ ძირკოკის მკვიდრია. ოჯახის წევრებს ის 2 აგვისტოს შემდეგ აღარ უნახავთ, თუმცა შინაგან საქმეთა სამინისტროში „რეგინფოს“ უთხრეს, რომ ახალგაზრდის გაუჩინარების შესახებ შეტყობინება 16 აგვისტოს მიიღეს. პოლიციამ გამოძიება სისხლის სამართლის კოდექსის 115-ე მუხლით დაიწყო, რაც თვითმკვლელობამდე მიყვანას გულისხმობს. „რეგინფომ“ გამოარკვია, რომ ბოლოს ვ. მ-შვილი მეზობელ სოფელში, ვეჯინში, ერთ-ერთ ოჯახში ნახეს, სადაც ის ხშირად მიდიოდა. ახალგაზრდები ნასვამ მდგომარეობაში იმყოფებოდნენ და ჩხუბი მოუვიდათ. ერთ-ერთი პირი პოლიციისთვის მიცემულ ჩვენებაშიც აღნიშნავს, რომ ვ. მ-შვილი მოკლეს, ცხედარი დაანაწევრეს, ტაქსი გამოიძახეს, საბარგულში მოათავსეს და მდინარე ალაზნის სარწყავ არხში გადააგდეს. პოლიციამ ტაქსის მძღოლი დააკავა, თუმცა მალევე გაათავისუფლეს. „რეგინფოს“ შინაგან საქმეთა სამინისტროში უთხრეს, რომ დაკავებული არავინ ჰყავთ. გვამის პოვნის მიზნით, 21 და 22 აგვისტოს მდინარე ალაზნის სარწყავ არხში წყალიც დაწყვიტეს, მაგრამ ცხედარი ვერ ... ...

არქივი

ზაფრანი

როგორ ვიშოვნოთ ფული ზოდიაქოს ნიშნის მიხედვით

ადამიანების უმრავლესობა ოდითგანვე დაეძებდა გზებს...

დაუჯერებლად თავხედი 3 ქალი ზოდიაქოს ნიშნის მიხედვით

ალბათ, ოცდამეერთე საუკუნეში ქალის სითამამე...

ასტროლოგია და ასაკობრივი კრიზისი ბავშვებში

საყოველთაოდ ცნობილი ფაქტია, რომ ადამიანის...

ასტროლოგია ბავშვების სწორად აღზრდის შესახებ

ამბობენ - "მშობლებს არ ირჩევენ"...

როგორ ზრუნავენ სილამაზეზე ზოდიაქოს ნიშნის ქალები

ალბათ, დაკვირვებიხართ, რომ სუსტი სქესის...
კარმიდამო ჩემი

უკრაინული გოგრა _ საუკეთესო თვისებების მქონე საკვები აგრარული კულტურა

წარმატებულმა მეურნემ ნოდარ დიასამიძემ, რომელიც...

უნდა გავაჩაღოთ ხელოვნურად შექმნილი დამღუპველი ტენიანობის წინააღმდეგ ბრძოლა

არაერთხელ გამოთქმულ თვალსაზრისს, ბუნებაში ადამიანის...

მოვამზადოთ მოხარშული ატმის წვენი

 ზაფხულში ხილის წვენის და კომპოტების...

ზაფხული და სალათები

სალათს, რომლის სეზონი განსაკუთრებით ზაფხულშია,...

აკეთე მარტივად _ 10 საყოფაცხოვრებო ხრიკი დიასახლისებისთვის

სახლის გენერალური დალაგება-დასუფთავება საკმაოდ დიდ...

პიტნის სამკურნალო თვისებები

ამ საოცრად სურნელოვანი და არომატული...

"ჩემი პატარა ვენეცია" მაქვს" _ რას საქმიანობს 80 წლის პურის...

ამირან პეშკოვი ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ...