როგორ მოხვდნენ გურულები ამერიკაში

ისტორია

როგორ მოხვდნენ გურულები ამერიკაში

20 ნოე. 2019, 09:00:46

არსებობდა სხვადასხვა ვერსია და ასევე თარიღი თუ როგორ მოხვდნენ გურულები უცხოეთში, ყველაზე სანდო, რომელსაც ისტორიული წყაროებიც უმაგრებენ ზურგს, ასე გამოიყურება: 1891 წლის მიწურულს ან 1892 წლის დასაწყისში ბათუმში მოჯირითეების შესარჩევად ჩამოვიდა ამერიკული ცირკის წარმომადგენელი თომას ოლივერი (1867-1943) (მოჯირითე ველიკო კვიტაიშვილის ცნობით წარმომადგენელი ქალბატონი იყო, თუმცა ამის დამადასტურებულ ცნობას ვერსად მოვაკვლიე). იგი ინგლისელ კონსულ¬თან, ჯეიმს ჩემბერსთან, დაბინავდა. კონსულთან იმხნად მოსამსახურედ (ის ასევე მდივნის როლსაც ასრულებდა) იდგა ზემო¬ ჩიბათელი კირილე ჯორბენაძე: იგი გურული ნაყმევის ოჯახში იყო დაბადებული, ბათუმს საარსებო წყაროს გამოსანახად ეწვია (მომდევნო წლებში ჯორბენაძე ფინანსურად ისე მომაგრდა, რომ ბათუმში რესტორანი ,,ფლორიდა” გახსნა. ის იყო მეწილე სასტუმრო” ლონდონისა”, რომელიც გასაბჭოების შემდეგ ბოლშევიკებმა ჩამოართვეს). ჯორბენაძემ, გაიგო რა საქმის ვითარება, ოლივერს განუცხადა, რომ ცხენოსნების შეგროვებაში დაეხმარებოდა. თანხმობა რომ მიიღო, ჯორბენაძე ოლივერთან და ვიცე-კონსულ ჰარი ბრიგსთან ერთად სოფელ ბახვში, მთელს გურიაში ცხენოსნობაში განთქმულ ივანე (დიდი) როსტომის ძე მახარაძის (1866-1921), მეტსახელად `მათრახას~ ოჯახში მივიდა. გადაწყდა, რომ ივანე გუნდს შეკრებდა. აქედან დაიწყო გურული მოჯი¬რითეების მრავალწლიანი საზღვარ-გარეთული ტურნე. ამას ადასტურებს `ივერიაში” (#124, 1892) დაბეჭდილი სტატია: `ორი თვის წინად ბათუმის ქა¬ლაქის ინგლისელ კონსულთან სამზღვარ-გარეთიდან მოვიდა ვიღაც მდიდარი კაცი, რომელსაც ჩვენში `ინგლისის თავადად” უწოდებენ. ამ სტუმარს კონსულთან მყოფი გურული გრძელი ტანისამოსით მორთული `სილაღიანათ” ძლიერ მოეწონა. მდიდარმა სთხოვა ამ ბიჭს, თორმეტი შენისთანა გამოწყობილი გრძელი ტანისამოსით, კარგი ცხენოსნები, მომღერალნი, მოთამაშენი მიშოვნე და თვეში გავუჩენ ყოველის ჩემის ხარჯით 50 მანეთს, და წავიყვან ჩვენს ქვეყანაშიო. ექვსი თვის შემდეგ ისევ ჩემის ხარჯით აქვე მოვიყვანო.~

თვ¬ით¬ თო¬მა¬ს ოლი¬ვერი საკ¬მაოდ საინტერესო პიროვნება გახლდათ, იგი დაიბადა მანჩესთერში (სხვა ცნობით ტორონტოში, კანადა. ამ შემთხვევაში და ქვემოთაც საქმე გავაქვს გაიდიალიზირებულ და შელამაზებულ ისტორიებთან, რასაც შოუს მესვეურები მაყურებელთა გულის მოსაგებად თხზავდნენ), ცირკის მსახიობთა ოჯახში, მშობლებს პატარა ოლივერი ყველგან გასტროლებზე დაჰ¬ყვებოდა, ასე მოხვდა ხუთი წლის ასაკში თბილისში, სადაც კარგა ხანს იცხოვრა კიდევაც. არსებობს ოლივერის ბიოგრაფიის სხვა ვერსიაც: ლონდონში დაბადებული, სამი წლის ასაკში იგი მოიტაცეს და რუსეთში წაიყვანეს. იქ ბავშვი იშვილა ფრანგმა ოჯახმა და ამის შემდეგ იგი ცხოვრობდა კავკასიაში, კერძოდ კი საქართველოში. მომდევნო 18 წლის განმავლობაში თომას ოლივერმა სხვადასხვა ცირკებთან ერთად თითქმის მთელი რუსეთის იმპერია შემოიარა. ასე რომ, სავარაუდოდ იგი ძალზე კარგად იცნობდა ქართველი ცხენოსნების ოსტატობას და საქართველოში შემთხვევით არ ჩამოსულა. პრესა იუწყებოდა, რომ ინგლისში ამდენი წლის არყოფნის შემდეგ იგი მხოლოდ კაზაკებთან ერთად დაბრუნდა სამშობლოში და უშედეგოდ ეძებდა საკუთარ მშობლებს.

1892-96 წლებში თომას ოლივერი გურულებთან თარჯიმნის როლს ასრულებდა (მოჯირთეები მას თომის ეძახდნენ), არ გამოვრიცხავ, რომ ოლივერმა რუსულის გარდა, ქართულიც იცოდა.

არსებობს კიდევ ერთი არგუმენტი (ზეპირი გადმოცემა) იმის სასარგებლოდ, თუ რატომ წაიყვანეს მაინცდამაინც გურულები ამერიკაში და არა მეგრელები, ან იმერლები, ან კავკასიელ ხალხთა სხვა წარმომადგენლები: ეს ცხენოსანთა პირველი ლიდერის ივანე როსტომის ძე მახარაძის ისტორიაა.

ივანე მახარაძე ცხოვრობდა ოზურგეთის მაზრის სოფელ ქვედა ბახვში, მას ჰყავდა სამი ძმა: სილიბისტრო, პავლე და ალექსანდრე. ერთ დღეს ბავშვობიდან ცხენოსნობაზე შეყვარებული 14 წლის ივანე მამამისმა თავისი საყვარელი ცხენით ბახმაროში გაგზავნა. ივანე ცხენს გაუჩერებლივ მიაჭენებდა, ბახმაროს გზაზე, ბაისურთან, წყლის დასალევად ჩამოხტა, უყურადღებოდ მიტოვებული ცხენი წყაროს ცივ წყალს დაეწაფა და მოკვდა. ივანემ ცხენს უნაგირი მოხსნა და შინ დაბრუნდა. განრისხებულმა როსტომმა: გაოფლიანებულ ცხენს წყალი როგორ დაალევინეო, შვილს სილა გააწნა. ივანემ ეს შეურაცხყოფად მიიღო, შინიდან გაიქცა და ბათუმში ამოყო თავი. ეს იყო დაახლოებით 1880 წელი, მაშინ ბათუმი გამოცხადებული იყო უცხოური საქონლის უბაჟოდ შეტანა-გამოტანის უფლების მქონე ნავსადგურად, ანუ პორტო-ფრანკოდ. პორტში ივანემ გაიცნო ორი რაჭველი მეზღვაური, რომლებიც ცეცხლფარეშებად მუშაობდნენ ერთ-ერთ გემზე. რაჭველებმა 14 წლის ბიჭი გემის კაპიტანთან მიიყვანეს, რომელსაც მოსწონებია ტანმორჩილი, მაგრამ მკვირცხლი ყმაწვილი და ცეცხლფარეშად აუყვანია. მეორე დღეს გემი ნავსადგურიდან გავიდა და დაახლოებით ერთი თვის შემდეგ ნიუ იორკის პორტში შევიდა.

მძიმე ფიზიკური შრომით განაწამებმა ივანემ უარი სთქვა სამსახურზე და ვიღაც პურისმცხობელ რაჭველთან მოეწყო. ცოტა ხანში, როცა ცოტაოდენი ინგლისური შეისწავლა, ივანე რაჭველს გამოექცა და ნიუ იორკის ერთ ცირკში დაიწყო მუშაობა დამლაგებლად. იქვე მომუშავე არაბმა მოჯირითემ ყურადღება მიაქცია ცხენების მოტრფიალე ბიჭს და ცხენების მომვლელად აიყვანა. ივანე თავდაუზოგავად მუშაობდა, კაპიკს კაპიკზე ადებდა, შეაგროვა გარკვეული თანხა და ცხენი შეიძინა. არაბმა ქართველ ყმაწვილს  თავის ატრაქციონში ერთი ნომერი დაუთმო: ქართულ ჩოხა-ახალუხში გამოწყობილი ივანე მანეჟში დაგდებულ მონეტებს გაჭენებული ცხენიდან იღებდა. მის ნომერს წარმატება ხვდა წილად, მან მეორე ცხენიც იყიდა, არაბს გამოეყო და დამოუკიდებლად დაიწყო მოღვაწეობა. მოკლე ხანში მოზრდილი თანხა შეაგროვა, მშობლებს წერილი მისწერა, თავისი ადგილსამყოფელი გააგებინა. 1885 წელს ივანე მახარაძე სამშობლოში დაბრუნდა. რამდენიმე წელში კი თომას ოლივერი ესტუმრა გურიას ცხენოსნების წასაყვანად. როგორც ზევით აღვნიშნე, არ არის გამორიცხული რომ ოლივერს გაგონილი ჰქონდა ,,მათრახა” ივანეს ამერიკული ოდისეის ამბავი და ამდენად, მშვენივრად იცოდა ვისთანაც მიდიოდა (როგორც ზემოთ აღვნიშნე, ივანეს ამერიკული თავგადასავალი მხოლოდ ზეპირ გადმოცემას ეყრდნობა და მისი იქ ყოფნის რაიმე დამადასტურებელი დოკუმენტური მასალა არ არსებობს).




 ახალი ამბები
  • მესამე დღე: ეს დღე სხვა დღეებისგან განსხვავებული დარჩა„გურია ნიუსის“ კორესპონდენტს იმერეთში, ჟურნალისტ ნინო ნანიტაშვილს სამი დღის წინ კორონავირუსი  დაუდგინდა. ნინომ ჩვენი აუდიტორიისთვის დღიურის დაწერა გადაწყვიტა. ვფიქრობთ, მისი მონათხრობი, განცდები და გამოცდილება, დაგვეხმარება უკეთ გავიგოთ პანდემიის არსი, იზოლირებული ადამიანების გრძნობებს და საჭიროებებს უკეთ გავეცნოთ. თუ როგორ ჩაიარა მესამე  დღემ მისთვის, თავად ნინო ასე გვიყვება: „ეს დღეც მიილია. მართალია, სახლში ერთი კოვიდინფიცირებული ოფიციალურად დამემატა,  მაგრამ, მაინც მშვიდობიან დღეს დავარქმევდი. როგორც ნახეთ, ბადრი ვაშაკიძე არ ჩამომრჩა და სოლიდარობა გამომიცხადა. დილით შევიტყვეთ, რომ ისიც დადებითია. გრიგოლს უარყოფითი პასუხი მოუვიდა. გამიხარდა. მაინც რა არის დედის გული,  არჩევანი რომ ყოფილიყო, ამ სამიდან ერთი უარყოფითი უნდა გამოვიდესო, გრიგოლს ავირჩევდი. დარწმუნებული ვარ ბადრიც ასე მოიქცეოდა. ასე რომ,  ეს დღე სხვა დღეებისგან განსხვავებული დარჩა. შემცირდა დისტანცია და განზიდულობა ჩემსა და ბადრის შორის.  ერთმანეთის გასამხნევებლად და სტიგმის დასაძლევად ჩავეხუტეთ კიდეც. რა ყოფილა, მაინც,  ეს კორონა, ოჯახი ერთ მუშტად შეგვკრა. ამდენი დრო ქმარ-შვილთან, ბავშვები ჩვილები რომ მყავდნენ, მას შემდეგ არ გამიტარებია. სიცხე არ მაქვს, არაფერი მაწუხებს, მეც გავყოჩაღდებიო,  იკითხებოდა ბადრის მთელი დღის აქტივობებში. ეზო რამდენჯერმე დაზვერა, გრიგოლს გვიანი შემოდგომისთვის დასამუშავებელ მიწის ნაკვეთზე მიუთითა, რამდენჯერმე წაიღიღინა და კლინიკაზე სიტყვა არ დასცდენია. გავუყავი ჩემი ოჯახის ექიმის მიერ ჩემთვის დანიშნული ,,ვიუსიდი" და გადავწყვიტე, რომ არც კარდიომაგნილის მიღება აწყენდა. გულშემატკივრების სატელეფონო ზარები და  მოკითხვები დღესაც ბევრი იყო: ,, როგორ ხართ, აბა, თქვენ იცით, არ შეშინდეთ, კორონას არ უხდება დაძაბულობა." ვუხსნი ყველას: რას ჰქვია, მეშინია, როგორ გეკადრებათთქო, ყველანი კარგად ვართო. მაგრამ, ვატყობ, ბევრს არ სჯერა. ვერც გაუმტყუნებ. რანაირი წარმოსადგენია, კორონა გჭირდეს, იყო ინფიცირებული, შენი თავის ექიმი, მეორე ინფიცირებულის მომვლელი, შეუნაცვლებელი დიასახლისი და ამ დროს არაფერი გაწუხებდეს.  მთავარი გაჭირვება დისკომფორტია, შენი სტატუსით შეშინებული ადამიანებისგან დისტანციის. ვიღაცას შენთან სიახლოვის გამო რომ შორდებიან და გაურბიან. ამ დროს გინდა, დღეები სწრაფად გაფრინდეს, რომ მალე თავის გასამართლებელი აღარ გქონდეს, რომ რვა დღის წინ, როცა შენ შენს მოქალაქეობრივ უფლებას იყენებდი, შენს ქალაქში გადაადგილებას,  სამსახურში სიარულს სხვა ადამიანების დაზარალება არ გამოუწვევია, რომ დღეს და გუშინ მსოფლიო ასე რომ შეიშალა, შენი ბრალი არ არის. მალე გინდა დრო მთელი ოჯახის კარგადყოფნაში გავიდეს და ამ უსაქციელო კორონას გამო ყველაზე ძვირფასი,  ჯერ ადამიანები, შემდეგ საკუთარი თავი არ დაკარგო. 22 ოქტომბერი, 1:39 ... ...
  • ქობულეთში საქართველოს ბანკის ინკასატორი დააყაჩაღესქობულეთში საქართველოს ბანკის ინკასატორი დააყაჩაღეს. როგორც ჩვენთვის ცნობილია, ინკასატორს  75 ათასი წაართვეს. დამატებით დეტალებს მომხდართან დაკავშირებით „გურია ნიუსი“ მალე ... ...
  • დღეს, „ლელო საქართველოსთვის“ გურიის მაჟორიტარობის კანდიდატს, გიორგი სიორიძეს წარადგენს დღეს, 15 საათზე პოლიტიკური გაერთიანება „ლელო საქართველოსთვის“ გენერალური მდივანი ბადრი ჯაფარიძე გურიის მოსახლეობას ოზურგეთის, ლანჩხუთისა და ჩოხატაურის მაჟორიტარობის კანდიდატს გიორგი სიორიძეს წარუდგენს. კანდიდატის წარდგენა გაიმართება ოზურგეთის ცენტრში, „ჭადრების ბაღში“. ... ...
  • „კოორდინატორებს რომ აგზავნით, ხმა მიეცით „ოცნებასო“, ვის მივცე ხმა? უგზოობას?“-ჭანჭათში უგზოობას უჩივიან„სირცხვილი თქვენ! 3 წელია გზაზე გესაუბრებით, თუ საჯაროდ და თუ პირადად.  დღევანდელ ამინდში თუ სკოლის მარშუტკა არ ამოვა, როდის უნდა ამოვიდეს?  მთელი სოფლის გზა რომ დააგრეიდერეთ და ეს მონაკვეთი დატოვეთ, არ შეგრცხვათ? თურმე ეს გზა სოფლის ცენტრალური გზა არ არის, აბა რა არის? შუკა? სამი წელია ტენდერში ვერცერთმა კომპანიამ გაიმარჯვა? თუ ფეხებზე დაგვიკიდეთ? თქვენს კოორდინატორებს რომ აგზავნით, ხმა მიეცით ოცნებასო, ვის მივცე ხმა? უგზოობას? ადამიანის მოთხოვნის ფეხებზე დაკიდებას? თუ იმას რომ ჩემი მუნიციპალიტეტის ადგილობრივი ხელისუფლება 3 წელია უმოქმედოთ ზის, დაბრმავდა და დაყრუვდა. შეგრცხვეთ! მთელი სოფლის გზას აგრეიდერებენ და როცა ვურეკავ გამგებელს ჩვენთან რა ხდება, რატომ დატოვეთ თქო. სოფლის ცენტრალური გზის დაგრეიდერება მოხდაო, ფაქტობრივად დაგვცინიან. არანაირი ბავშვის ინტერესების გათვალისწინება, არანაირი ახალი კანონის მიღება, არაფერი არ ესმით, უსირცხვილოდ იქცევიან. ყველაფერს აქვს საზღვარი! სასწრაფოდ მოახდინეთ აღნიშნული გზის რეაბილიტაცია, ადამიანების მოთმინებას ნუ ცდით!-წერს სოციალურ ქსელში სოფელ ჭანჭათის მკვიდრი ვეკო წულაძე. ვეკო წულაძის ამ პოსტს, რომლის ადრესატიც სოფლის მაჟორიტარი დეპუტატი გოგი მორჩილაძე და მუნიციპალიტეტის მერიაა, არაერთი კომენტარი მოჰყვა, მათ შორის თანასოფლელთა მხრიდან. „რაც თავი მახსოვს ყველა მაგ გზაზე გამოვთქვამთ პრეტენზიას და მაშინ შეთანხმებულად მოვაწყოთ ერთი დღე და მოვიფიქროთ რაიმე ისეთი რომ მოგვაქციონ ყურადღება...ყველას გვაწუხებს ეგ უგზობა, რომელ საუკუნეში ვართ, ელემენტარულად, სამგზავრო მარშუტკა დღეში ერთხელ გვემსახურება და ისიც სახლამდე ვერ მოდის, რამხელა მანძილის ფეხით დაფარვა გვიწევს უგზობის გამო. ეს ყველას პრობლემაა, მხოლოდ შენი და ჩემი არა, ამიტო ყველა უნდა გავერთიანდეთ და რაიმე გზით ვაიძულოთ შესაბამისი პირები რომ მოგვაქციონ ყურადღება. არ ვიცი ჩვენ სოფელში როა, ისეთი გზა თუ არსებობს ლანჩხუთის რომელიმე სოფელში. საკუთარი მანქანით ვერ გადაადგილდები ადამიანი ნორმალურად და სამგზავრო მარშუტკას რა უნდა მოვთხოვოთ, სანამ ეს გზა არ მოგვარდება. ბავშვები სკოლაში და ბაღში ვერ დადიან ნორმალურად გზის გამო. რომელ განვითარებულ ან განვითარებად მუნიციპალიტეტშია მსგავში პრობლემები .განათლება ყველგან ხელმისაწვდომია და ჩვენთან ელემენტარული გზის გამო სახლში უნდა გვეჯდეს ბავშვები, ზამთარსა და წვიამიან ამინდში განსაკუთრებით“. საგულისხმოა, რომ ეს პირველი შემთხვევა არა, როცა ვეკო წულაძე საჯაროდ, სოციალური ქსელის საშუალებით აჟღერებს ჭანჭათში არსებულ გზის პრობლემას და დახმარებას მედიასაშუალებებსაც თხოვს.  „გურია ნიუსიც“ არაერთხელ წერდა ამის თაობაზე, თუმცა, როგორც ირკვევა, საქმე წინ არ წასულა და უგზობის პრობლემა კვლავაც აწუხებს სოფლის მოსახლეობას. ზემონახსენებ  პრობლემასთან დაკავშირებით „გურია ნიუსი“  სოფლის მაჟორიტარ დეპუტატს ადგილობრივ საკანონმდებლო ორგანოში, გიორგი მორჩილაძეს დაუკავშირდა, რომელიც აღმოჩნდა რომ არ იზიარებს ვეკო წულაძის მხრიდან გაჟღერებულ  პრეტენზიებს და ყველაფერ ამას საარჩევნო სპეკულაციას უწოდებს. „სოფელში გზა ყველგან კეთდება, რაღაც 200 მეტრიანი მანძილია დარჩენილი და მისი გაკეთებაც ამ 15 დღეში დაიწყება. რატომღაც გზის პრობლემა მხოლოდ წინა საარჩევნო პერიოდში ახსენდება. არჩევნებია კარზე მომდგარი და გარკვეულ სპეკულაციას ეწევა, მარშანიშვილთანაა („ევროპული საქართველოს“ ადგილობრივი ორგანიზაციის ხელმძღვანელი“ შეკრული და ის აწერინებს რაღაცეებს“-ასეთია სოფლის მაჟორიტარი დეპუტატის კომენტარი „გურია ნიუსთან“ სატელეფონო ... ...
  • რატომ გადაკეტეს ჩოხატაურში დუმბაძის ქუჩაამ დროისთვის ჩოხატაურში, დუმბაძის ქუჩაზე საპატრულო პოლიციას გზა აქვს გადაკეტილი და ავტომობილებს გზის გაგრძელების უფლებას არ აძლევს. როგორც ჩვენთვის ცნობილი გახდა, გზის გადაკეტვის მიზეზი სკოლის წინ ზებრის მოხატვის სამუშაოებს უკავშირდება. „გურია ნიუსთან“ საუბრისას ჩოხატაურის ზრდასრულთა განათლების ცენტრის დირექტორი, ნანა ცინცაძე ამბობს, რომ ერთი ზებრა გადასასვლელი სამრევლო სკოლის მიმდებარე ტერიტორიაზე მოეწყობა, 2 კი მაგისტრალზე. „აქ არის ცენტრალური გზა მაგისტრალი. გზას მოვხატავთ სკოლის მიმდებარე ტერიტორიაზე, სადაც ხშირად ვსარგებლობთ და ფაქტია, რომ აქ აუცილებლობა იყო იმის, რომ განგვეახლებინა ქვეითთა გადასასვლელები“,_ გვითხრა ... ...

არქივი

ტესტები

ტესტი _ რამდენად ერკვევი სხვადასხვა სფეროში

რომელია ყველაზე პატარა სახელმწიფო მსოფლიოში?

ტესტი _ რა იცი მსოფლიოს ღირშესანიშნაობების შესახებ?

რომელმა ქვეყანამ აჩუქა აშშ-ს თავისუფლების...

ტესტი _ რამდენად ფართოა შენი ცოდნის არეალი

მე-20 საუკუნის რომელი პოლიტიკური მოღვაწე...

ტესტი _ შენ და საქართველოს ისტორია

საქართველოს რომელი მეფე დასაჯეს სიკვდილით...

ტესტი _ როგორ იცნობ გარე სამყაროს?

რომელ ცხოველს შეუძლია უწყლოდ გაძლება...

ტესტი _ რა არის გამოსახული ამ ისტორიულ ფოტოზე?

ისრაელის მიერ პალესტინის დაბომბვა თუ...

კარმიდამო ჩემი

დროა, მივეჩვიოთ ბუნებრივი რესურსების ეკონომიურად ხარჯვას

პლანეტის გლობალური კლიმატური ცვლილებები ბევრ...

როგორ მოვრწყოთ ვარდები _ ნუ გამოვიყენებთ სუფთა წყალს

ყვავილები, განსაკუთრებით, ვარდები, ყველას უყვარს....

ჩითილების მომზადება კოშტების და ნახერხის დახმარებით

ჩვენი გამოცდილი მეურნეები, სხვადასხვა ხალხურ...

რომელი მცენარეა ფშატი?

ჩვენი არა ერთი მკითხველის გვთხოვს,...

ხალხური მედიცინა დეზინფექციისთვის

სისუფთავის ხარისხი იქ, სადაც ადამიანი...

"საშობაო ლიქიორის" მომზადების ყველაზე შედეგიანი მეთოდი

ძალზე პოპულარული, "საშობაო ლიქიორის" მომზადების...

ყაბაყის ტორტი

საჭირო მასალა: ორი ცალი ყაბაყი,...

სტაფილოს სალათი ცერეცოთი

საჭირო მასალა: სამი ცალი სტაფილო,...

სოკოს სალათი შებოლილი ქათმის ხორცით

ეს უგემრიელესი სალათი უნდა მოვამზადოთ...