ცოცხალი ისტორიები

ისტორია

ცოცხალი ისტორიები

2019 აგვ 27 17:28:03

,,ეთნოგრაფია ეროვნული თვითშეგნების დედაბოძი, ქართველი ხალხის უთვალავ თაობათა მიერ შემუშავებული სიბრძნის, ზნეობრივი სიმდიდრის, მუხლჩაუხრელი შრომისა და გარჯის ცოცხალი მატიანეა, რომელიც ახალგაზრდებს უფაქიზებს ზნეობას, უღვიძებს წინაპართა მემკვიდრეობის დაფასების უნარს”, - წერდა ქართული ეთნოგრაფიული სკოლის ფუძემდებელი, დიდი მეცნიერი გიორგი ჩიტაია.

ცოტა ხნის წინ ეთნოლოგის, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორის პროფესორის თამილა ცაგარეიშვილისაგან საჩუქრად მივიღე ჯულიეტა რუხაძის ეთნოგრაფიული ჩანაწერები _ ,,ცოცხალი ისტორიები”, (ორი ტომი, საქართველოს ეთნოგრაფიული მემკვიდრეობის დაცვის ფონდის გამოცემა) რომელიც მთლიანად გურიას ეძღვნება. წიგნის ავტორი ცნობილი მეცნიერი და საზოგადო მოღვაწე, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი, გიორგი ჩიტაიას ღირსეული მემკვიდრე, წლების განმავლობაში იკვლევდა გურიის ეთნოგრაფიას, აგროვებდა მასალებს და ,,ჭაღარა გურულებისაგან” იწერდა მოგონებებს. პროექტის ავტორსა და რედაქტორს ქალბატონ თამილას რომ დავესესხო - ,,ცოცხალი ისტორიები” პირველად და სისრულით ავსებს გურიის ეთნოგრაფიული ველის თეთრ ლაქებს... /ნაშრომი/ გურიის მშრომელი ხალხის ცოცხალი მატიანეა...” ნაშრომში აღწერილია ის მიღწევები და ცოდნა-გამოცდილება, რომელიც გურულებმა ქვეყნის სამეურნეო კულტურის განვითარებაში შეიტანეს და მეცნიერების მიერ ისტორიული კოლხეთის აგრიკულტურის გენეტიკურ მემკვიდრეობად რომ არის აღიარებული.
ამონარიდი ნაშრომიდან: ,,ყურძნის კრეფაზე კაი ნადი იყო, ერთი ძირი ხე ვერ გავცალე ერთ დღეს, 47 გიდელი მოვკრიფე, დამრჩა მოუკრეფავი 3 გიდელი. დაბნელდა და ჩამევედი ძირს. გადაძახება იცოდენ ყურძნის კრეფაზე, ა გიდელა, თოხის ტარა, ღორმა ჭური მოგითხარა. გაპაექრება იციან ნადებმა ერთი მეორეზე. ზოგჯერ გაღმა-გამოღმა ნადი ერთმანეთს ეხუმრება, მღერის, გადიძახებს...” მთხრობელი ვარდენ ირაკლის ძე მორჩილაძე, 74 წლის, სამღვთო, ზემო ნატანები.

გურია ლამის ყოველთვის მარგინალურ მხარედ ითვლებოდა, თუმცა გამორჩეული თვისებებით შემკული გურულები ჩვენი ქვეყნის ისტორიის სხვადასხვა ეტაპზე, განსაკუთრებით კი XIX-XX საუკუნეების მიჯნაზე ერთ-ერთი მთავარი ვიოლინოს პარტიას ასრულებდნენ. მამაჩემი შალვა მახარაძე ხუმრობით იტყოდა ხოლმე: გურულები ან ჯანყდებოდენ და ომობდენ, ან რევოლუციონერობდენ, ან მთავრობაში ისხდენ, ან ამერიკაში ჯირითობდენ ან კიდევ ტყეში იყვენ ფირალებად გავარდნილებიო. და ეს სიმართლეს შეესაბამება: ამერიკასა და ევროპაში გასულმა გურულებმა პირველებმა გაჭრეს ფანჯარა დასავლეთში, ეს უძველესი დოკუმენტურად დასაბუთებული ამბავია ქართულ-ამერიკულ ურთიერთობის ისტორიაში; 900-იანი წლების დასაწყისში გურულებმა პირველებმა შექმნეს დამოუკიდებელი გურიის რესპუბლიკა და დაუმორჩილებლობა გამოუცხადეს მონსტრს - რუსეთის იმპერიას; პირველი დემოკრატიული რესპუბლიკა ხომ ლამის მთლიანად გურულებით იყო დაკომპლექტებული. მათ უმნიშვნელოვანესი რეფორმები გაატარეს და არასრულ სამწელიწადში შვიდი ომი ჩაატარეს და ყველა მოიგეს! ამას კი ბევრი იმდროინდელი ძლიერი ქვეყანაც კი ვერ შეძლებდა.... არაფერს ვამბობ გურულების მიერ შეტანილ წვლილზე ჩვენს კულტურაში - ,,ქართულმა პოლიფონიამ განვითარების უმაღლეს დონეს გურულ ,,კრიმანჭულში” მიაღწია (იოდლი, რომელსაც საქართველოში `კრიმანჭული~ ეწოდება, საუკეთესოა, რაც კი ოდესმე მსმენია~ – ამბობდა იგორ სტრავინსკი -ი.მ.) - წერს ქალბატონი თამილა ცაგარეიშვილი წიგნის მრავლისმომცველ და საინტერესო წინასიტყვაობაში, -ხოლო ჩასაბერმა მუსიკალურმა საკრავმა - უძველეს ექვსლულიან სოინარში”. გურულებმა ხალხურ სპორტშიც დიდი მემკვიდრეობა დატოვეს; რად ღირს თუნდაც ლელო ბურთი (,,ინგლისელებმა ბურთი და შავი ქვაი ერთად წეიღეს იქინე და დაარქვეს რეგბი”, – შაკო ორაგველიძე, დოკუმენტური ფილმი ,,ლელოს შემობრუნება”, 1984 -ი.მ.). და ჭკუნობა, იგივე ბალახის ჰოკეი.

აღსანიშნავია, რომ საქართველოს სხვა მხარეებთან შედარებით, გურიაზე მწირი ცნობებია შემონახული. თედო სახოკიას თქმით, ,,მოგზაურებს ეს კუთხე საქართველოსი, როგორღაც ყოველთვის განზედა რჩებოდათ.” ქართული დემოგრაფიული ძეგლების ზოგადი შეფასებისას და ხალხის აღწერის დავთრების მნიშვნელობის კვლევისას ივანე ჯავახიშვილი აღნიშნავდა, რომ ზოგიერთ კუთხეთა მსგავსად, გურიის არც ერთი აღწერის დავთარი არ მოიპოვება. ნაშრომის ავტორის, ჯულიეტა რუხაძის სიტყვებით ,,გურიის მეცნიერულ შესწავლას ხანგრძლივი, მაგრამ მეტად ღარიბი ისტორია აქვს. ძველი მწერლების ცნობები გურიის შესახებ მეტად მცირეა.” ალბათ თედო სახოკიას, დიმიტრი ბაქრაძის, აპოლონ წულაძის, თ. მამალაძის შემდეგ გურიის შესახებ ასეთი მდიდარი, ერთად შეკრებილი ეთნოგრაფიული მასალა არ გამოქვეყნებულა.
ამონარიდი ნაშრომიდან: ,,ღომს ვკრეფავდით დანით, ბრინჯს კონებათ ძირიანად ვჭრიდით. თუ ყველაყა არ იყო მწიფე თავებს მოვარჩევდით დანით. ჭვავს ვჭრიდით ძირში და შევკონავდით და თავზე ტუკს დავარტყამდით და გამოცვინდებოდა კაკალი. პირველათ რომ მოვკრეფავდით შესანახავ ღომს ნალიაში გავაწყობდით... ღომის ნალიეც მქონდა და სიმინდის ნალიეც...” მთხრობელი რომანოზ იასონის ძე ჩხარტიშვილი, 96 წლის, 25 ივლისი, 1981, სოფელი ნაურმევი, ჯუმათის თემი.
ქალბატონი ჯულიეტა აღნიშნავს, რომ გურია ყოველთვის გამორჩეული იყო მრავალდარგოვანი სამეურნეო კულტურით; მაგრამ მის მიერ შესწავლილი კულტურები, როგორიცაა ღომი, ბრინჯი, ურიში, ბამბა და სხვა წლების განმავლობაში, გამქრალა. ,,ის ძველი მამაპაპური მემკვიდრეობა, რომელიც ათასწლეულ ცოდნა-გამოცდილებას ემყარება, კი არ უნდა დავკარგოთ, მათგან საუკეთესო უნდა გავიზიაროთ და გამოვიყენოთ, დავუბრუნოთ გურიას...” - წერს ქალბატონი ჯულიეტა.
ნაშრომის წინასიტყვაობაში ქალბატონი თამილა წერს ,,...თანამედროვეობაში გურული კაცის გამორჩეულ თვისებად მხოლოდ მებრძოლი სული და ხალასი იუმორი აღნიშნება, მაგრამ ნაკლებად - შრომისმოყვარეობა და უნარიანობა. თუმცა სწორედ გურულმა მეურნემ შეძლო მცირემიწიან, მასიურად დაჭაობებულ მიწაზე, უმძიმესი სამიწათმოქმედო შრომის ფონზე მემინდვრეობის მრავალმხრივი განვითარება, მევენახეობა-მეღვინეობის კულტურის შექმნა...” არ შეიძლება ამ სიტყვებს არ დაეთანხმო. ამას გარდა, სხვა ქართველებისაგან განსხვავებით ,,გურულის თანდაყოლილი თვისებააPპატივმოყვარეობა, პიროვნული ღირსების მაღალი შეგრძნება, რაც მის ქცევებსა და და გარეგნულ ჩაცმულობაშიც გამოიხატება”. ფრანგი მეცნიერი და არქეოლოგი ბარონ დე ბაი, რომელმაც XIX-XX საუკუნეების მიჯნაზე საქართველოში რამდენჯერმე იმოგზაურა აღნიშნავდა, რომ ,,საქართველოში.... ხასიათის მიხედვით თუ ვიმსჯელებთ, (გურულები) ისეთივე რეპუტაციით სარგებლობენ, როგორითაც გასკონელები საფრანგეთში.” (გაიხსენეთ დიუმას დ’არტანიანი - ნაღდი გურული). ,,არავისთვის გასაკვირი არ იქნება, - წერდა ცნობილი პუბლიცისტი, საზოგადო მოღვაწე და მეფუტკრე აპოლონ წულაძე, - რომ გურული გლეხი რაღაც თავისებურია, ორიგინალურია, მასში ჯანყის და პროტესტის სულია, ის მასზედ ძლიერის მუდამ წინააღმდეგია.”
ნაშრომში უამრავი საინტერესო, საყურადღებო და უცნობი მასალაა შეტანილი, მათ შორის რძის პროდუქტების დამზადება, მევენახეობა-მებაღეობა, მემინდვრეობა, ბაზრობები, რიტუალები, საცხოვრებელი და სამეურნეო ხასიათის ნაგებობანი და მრავალი სხვა.
ამონარიდი ნაშრომიდან: ,,/ქალი/ რომ მოლოგინდებოდა მაშვინ ბადეს გადუუფარებდენ ლოგინზე კაია ბადე თვალს არ შუუშობს შით. ქალს არ შეეშინება აფერი დეერთვისო. ბაღანაიზა კაია ბადე. ბაღანას აკვანში რო ჩავაწვენთ ხოჭიჭებს ჩამოუკიდებთ ავი თვალიზა, ანგაროზსაც. მერე არაა არაა საშისი მავნესი. ქალს თვალის გულობიზა რკინეულს შამუუწყობენ ბალიშის ქვეშ, ლოგინის ქვეშ, ოთახის შემოსასვლელ კარებში ნაჯახს დავდობთ, თვალი ფეხს არ შემოუყვებაო”. მთხრობელი თეკლე ივანეს ასული ნიკოლაიშვილი-ცეცხლაძისა, 69 წლის, სოფელი ბახვი, 1947.
ჯულიეტა რუხაძის ნაშრომი ძვირფასი საჩუქარია ჩვენი ქვეყნის ეთნოგრაფიით დაინტერესებული ყოველი ქართველისთვის და განსაკუთრებით გურულებისათვის. საუკეთესო შეფასება, რასაც იმსახურებს ქალბატონი ჯულიეტა და ,,ცოცხალი ისტორიები”, ეს ლიხაურელი ვალოდია თოიძის სიტყვებია, რომელიც მან ავტორთან შეხვედრისას განაცხადა: ,,ეს ხომ ხალხის კულტურაა, რასაც თქვენ სწავლობთ, მაშ გაუმარჯოს ამ კულტურას და თქვენ! 
მაშ გაუმარჯოს გურიას და მის ყოველ გულშემატკივარს!!!




 ახალი ამბები
  • გარდაცვლილ ხუთ მგზავრს შორის, ერთ-ერთი 30 წლის ქალიასამტრედიაში მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევისას დაღუპულთა შორის, ერთ-ერთი 30 წლის ქალია. ჩვენ ხელთ მანამდე არსებული ინფორმაციით, იგი სენაკის მუნიციპალიტეტის სოფელ ძველ სენაკის მკვიდრი იყო. ინფორმაციის დასაზუსტებლად მერის წარმომადგენელს ალექსანდრე ჯანჯღავას დავუკავშირდით, რომელიც "გურია ნიუსთან" საუბრისას ამბობს, რომ თითქმის ექვსი წელია, ოჯახი ძველ სენაკში აღარ ცხოვრობს: "უკვე თითქმის ექვსი წელია ეს ოჯახი ჩვენს სოფელში აღარ ცხოვრობს. მათ სახლი გაყიდეს და როგორც ვიცი, საცხოვრებლად თბილისში გადავიდნენ", _ განუცხადა "გურია ნიუსს" ალექსანდრე ჯანჯღავამ. შეგახსენებთ, ავტოსაგზაო შემთხვევა სამტრედიაში რამდენიმე საათის წინ მოხდა. ერთმანეთს "მინივენი" და ტრაილერი შეეჯახა. როგორც "გურია ნიუსს" ერთ-ერთმა თვითმხილველმა განუცხადა, შეჯახება იმდენად ძლიერი, იყო რომ "მინივენში" მსხდომი ხუთივე მგზავრი ადგილზე დაიღუპა. რა გახდა ავტოსაგზაო შემთხევის ზუსტი მიზეზი, ჯერჯერობით, უცნობია. შსს-მ გამოძიება სსკ-ის 276-ე მუხლის მერვე ნაწილით ... ...
  • ვინ არიან სამტრედიაში საზარელი ავარიის დროს დაღუპულებიდღეს, საზარელი ავტოსაგზაო შემთხვევა მოხდა  სამტრედიაში, სანავარდოს ქუჩაზე  გამავალ სამტრედია-ლანჩხუთი- სუფსა- გრიგოლეთის ს/გზის მე-2 კმ-ზე, სატვირთო აავტომანქანა “მერსედეს-ბენცი“, რომელსაც თურქეთის მოქალაქე მართავდა,  შეეჯახა შემხვედრი მიმართულებით  მოძრავ მინივენს.   შეჯახების შედეგად შემთხვევის ადგილზე გარდაიცვალნენ მინივენის მძღოლი, ჩოხატაურში, სოფელ ბუკნარში მცხოვრები 1976 წელს დაბადებული ენვერი ირემაძე და მისი მგზავრები: ბათუმში, თოდოგაურის დასახლებაში მცხოვრები, თ. შ., ქუთაისში მაისურაძის ქუჩაზე მცხოვრები ქ. ., სენაკში, სოფ. ძველ სენაკში მცხოვრები თ. ჯ. მე-5 მგზავრის მონაცემები დგინდება. მიმდინარეობს გამოძიება სსკ 276-VIII ... ...
  • სამტრედიაში ავარიის შედეგად დაღუპულთა შორის ერთ-ერთი ჩოხატაურელია _ დეტალები შემთხვევის ადგილიდანსამტრედიაში, ცოტა ხნის წინ მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევის დროს დაღუპულთა შორის ერთ-ერთი წარმოშობით ჩოხატაურელია, _ აღნიშნულის შესახებ ''გურია ნიუსს'' სამტრედიის მერმა ვალერიანე ფოცხვერიამ განუცხადა. ,,როგორც საპატრულო პოლიციის თანამშრომლებმა მითხრეს, მინივენი, რომელიც ბათუმის მხრიდან მოდიოდა, სამტრედიის შესასვლელში მოცურდა და საპირისპირო მხრიდან მოძრავ ტრაილერს შეეჯახა, რის შედეგადაც მინივენის ხუთივე მგზავრი ადგილზე დაიღუპა. მინივენის მძღოლი ჩოხატაურელია, ტრაილერს კი თურქეთის მოქალაქე მართავდა", _ გვითხრა ფოცხვერიამ.   ... ...
  • გომის მთას დასახლების სტატუსი ენიჭებადღეს ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს  ბიურომ განიხილა: "ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციულ საზღვრებში მდებარე ტერიტორიაზე - დასახლების (დაბა) გომის მთის შექმნის თაობაზე, ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის მერის მიერ წარმოდგენილი წინადადების მოწონების შესახებ", განკარგულების პროექტი. დეპუტატმა ლავრენტი ბიგვავამ ისაუბრა გომის მთის, როგორც უნიკალური კურორტის შესახებ, რომელიც უკვე მსოფლიოს ყურადრების ცენტრში მოექცა და საუკეთესო კურორტების რეიტინგულ სიაში მოხვდა. _ ჩვენთან უშუალოდ მერის წინადადება  არის წარმოდგენილი, რომ გომის მთას მიენიჭოს  დასახლების  სტატუსი. მთავრია,  დაიძრას  ეს საკითხი. როცა სტატუსი მიენიჭება,  ეს იქნება უდიდესი  საქმე კურორტის  გეგმაზომიერი განვითარებისთვის. საკრებულოს  თავმჯდომარემ,  დავით დარჩიამ განაცხადა, რომ გომის მთისთვის დასახლების კატეგორიის მინიჭება,   აქ  არსებული ვითარების  კანონის ფარგლებში მოქცევას ნიშნავს, რაც კურორტის თანმიმდევრულ, გეგმაზომიერ განვითარებას შეუწყობს ხელს.  _დღეს მართლაც მნიშვნელოვანი, ისტორიული დღეა, - განაცხადა მუნიციპალიტეტის მერის პირველმა მოადგილემ,  ალექსანდრე სურგულაძემ. ხვალ, 26 თებერვალს,  ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის საკრებულო,  თავის რიგგარეშე  სხდომაზე, რომელიც სწორედ გომის მთის საკითხს ეხება, მიიღებს გადაწყვეტილებას, მოიწონოს წინადადება, გომის მთას მიენიჭოს დასახლების სტატუსი.   ხოლო აღნიშნული განკარგულების მიღების შემთხვევაში, საკრებულოს თავმჯდომარე დავით დარჩია  საქართველოს მთავრობას შუამდგომლობით მიმართავს,  რომელმაც  უნდა განსაზღვროს  გომის მთისთვის დასახლების სტატუსის ... ...
  • ბიჭს, რომელიც მიუსაფარ ძაღლებზე ზრუნავს, მანქანა აჩუქესბიჭს, რომელიც უსახლკარო ძაღლებისთვის სახლებს ამზადებს და ნათხოვარი მანქანებით სხვადასხვა რაიონში უსასყიდლოდ არიგებდა, #ალუტეცჰGეორგია-მ და #ინნგროუპ-მა ავტომობილი აჩუქა, _ ამის შესახებ რადიო "პალიტრას" საინფორმაციო სამსახურის უფროსი ანა მარშანია ფეისბუქის საკუთარ გვერდზე წერს და ფოტოსაც აქვეყნებს. შეგახსენებთ, რომ „SAPG – უსახლკარო ცხოველების პროექტი საქართველოში“ საქველმოქმედო გაერთიანების ერთ-ერთი დამფუძნებელი ზაქარია დოლიძე, ცოტა ხნის წინ საქართველოს მასშტაბით მოგზაურობდა. გზად შემხვედრ თითოეულ მიუსაფარ ცხოველთან აჩერებდა „კეთილ მანქანას“ აპურებდა და საჭიროების შემთხვევაში მედიკამენტებით ეხმარებოდა. ტურნე საქართველოს მასშტაბით ნაქირავები ავტომობილით თბილისიდან დაიწყო და ცოტა ხნის წინ გურიაში იმყოფებოდა, საიდანაც გეზი აჭარისკენ აიღო. თუმცა, "კეთილმა მანქანამ" გზად უმტყუნა და ქობულეთიდან დედაქალაქში დაბრუნება მოუწია. მიუხედავად ამისა,  მიუსაფარი ცხოველები უყურადღებოდ არ დაუტოვებია და მათთვის განკუთვნილი საკვები გაუგზავნა.  როდის გაუჩნდა მიუსაფარი ცხოველების დახმარების სურვილი, სად უფრო კრიტიკული სურათი შეხვდა მოგზაურობის დროს და როგორ უნდა მოხდეს მდგომარეობის გამოსწორება_ ამ საკითხების შესახებ ზაქარიამ „გურია ნიუსთან“, ჩოხატაურში სტუმრობის დროს ... ...

არქივი

ზაფრანი

„დავიწყებული“ ჰოლივუდელები

ჯესიკა ალბა ჯესიკა ალბას გარღვევად...

როდის გრძნობთ თავს ყველაზე კარგად

ზამთარი – მშვილდოსნის, კუროსა და...

ქალი, ბიზნესი … ასტროლოგია

ქალწული - ზოდიაქოს კიდევე რთი...

15 შეცდომა რეცხვის დროს, რომელიც სარეცხს და მანქანას აზიანებს

ხშირად ვამბობთ, რომ ტანსაცმელს აფუჭებს...

რატომ უნდა მიირთვათ ბევრი შოკოლადი

შოკოლადის მირთმევის შედეგად ადამიანის ბედნიერების...

ჰოლივუდელი მარტოხელა მამები

ალ პაჩინო - მსახიობი სამი...
კარმიდამო ჩემი

საკურა_ იაპონიაში გაზაფხულის სიმბოლო, მალე სამტრედიაშიც აყვავდება

საკურა-იაპონიაში გაზაფხულის სიმბოლო, ულამაზესი ალუბლის...

ფუტკრის რძე _ ოცდამეერთე საუკუნის ჯადოსნური წამალი

საქართველოს ბუნება ყოველგვარ პირობას ქმნის...

როგორ დავიბრუნოთ ფუტკრის მართვე

გაზაფხულის მოახლოებისთანავე ნებისმიერმა მეფუტკრემ თუ...

მსხვილნაყოფა ციტრუსი _ "ოიუ" (Citrus Oiu)

საქართველოს მოსახლეობისთვის ციტრუსოვანი კულტურებიდან ყველაზე...

"გვაქვს უთვალავი ფერითა!"

ოზურგეთელი, პროფესიით ფარმაცევტი და ხელოვანი...

"დეკემბერა" საოცარი საშობაო ყვავილია

ალბათ, არც ერთი ყვავილის შესახებ...

როგორია ტყის მარწყვი და რა სასარგებლო თვისებები გააჩნია

გაზაფხულის დადგომისთანავე, ადამიანებს უდიდესი სურვილი...

პროდუქტები, რომელიც საუზმეზე არ უნდა მიირთვათ

დიეტოლოგებმა შეადგინეს პროდუქტების სია, რომელიც...

როგორ გაისუფთავონ ფილტვები მწეველებმა

ცოტა ხნის წინ ბრიტანულ მასმედიაში...

შქმერული

დღეს ერთ-ერთი საუკეთესო ქართული კერძის...

"მოხრაკულა" დილით განსაკუთრებით საამოა

„მოხრაკულა“ _ ერთერთი ძველი ქართული...