"ჩაი გავანადგურეთ, თხილის ხარისხი კატასტროფულად დაეცა... სადაა გამოსავალი?"

კარმიდამო ჩემი

"ჩაი გავანადგურეთ, თხილის ხარისხი კატასტროფულად დაეცა... სადაა გამოსავალი?"

2018 სექ 10 13:12:18

მსოფლიოში მეჩაიეობის დარგში ჩამოყალიბებული დადებითი ტენდენციების ფონზე, სამწუხაროდ, საქართველო ერთადერთი ქვეყანა აღმოჩნდა, რომელმაც ხელისუფლების არასწორი პოლიტიკის გამო, ბოლო 25 წლის განმავლობაში დაუშვა უპრეცედენტო შეცდომა, რამაც გამოიწვია როგორც ჩაის ნარგაობის, ისე, წარმოებული პროდუქციის მკვეთრი შემცირება.

მოსახლეობამ ჩაის ნამყოფ ნიადაგებზე სპონტანურად თხილის ბაღების გაშენება დაიწყო და მისმა ფართობმა 30 ათას ჰექტარს მიაღწია. ბოლო სამი წლის განმავლობაში თხილის მოსავალი და ხარისხობრივი მაჩვენებლები კატასტროფულად დაეცა. სადაა გამოსავალი? მოსახლეობა ამ კითხვაზე პასუხს მოელის.

დასავლეთ საქართველოს სუბტროპიკული ზონა ნიადაგურ-კლიმატური ფაქტორების მხრივ ძალზე ჭრელია. ჯერ კიდევ გასული საუკუნის პირველივე წლებიდან, როდესაც სუბტროპიკულ ზონაში მრავალი ინტროდუცირებული კულტურა მკვიდრდებოდა, მეცნიერ-მკვლევარები აქცენტს, რომელიმე მონოკულტურაზე არ აკეთებდნენ.

მიუხედავად იმისა, რომ საბჭოთა პერიოდში საკუთარი ჩაის პროდუქციაზე მოთხოვნილება მაღალი იყო და პრიორიტეტი სუბტროპიკულ კულტურათა შორის ჩაის ნარგაობას ეკუთვნოდა (67ათასი ჰექტარი) ქვეყნის ხელისუფლება ასევე დიდ მოთხოვნებს უყენებდა ისეთი კულტურების განვითარებას, როგორიც იყო ციტრუსოვნები, დაფნა, ტუნგო, სუბტროპიკული ხურმა, ფეიჰოა, ბამბუკი და მრავალი სხვა.

ამ პერიოდში სუბტროპიკულ მეურნეობას მთლიანობაში განიხილავდნენ, როგორც "ჩაი და მისი თანამგზავრი კულტურების" სახით. სუბტროპიკულ კულტურათა ასეთმა სიმბიოზურმა განვითარებამ და სამრეწველო წარმოებამ ბევრი სიკეთე მოუტანა ამ რეგიონის მოსახლეობას.

მეცხრამეტე საუკუნის ბოლოს, საქართველოში პოლიტიკური და ეკონომიკური ცვლილებების ფონზე, მთლიანად დაინგრა ჰარმონიულად შეთანაწყობილი სუბტროპიკულ კულტურათა მეურნეობრიობა. ამ ვანდალიზმს ხელს უწყობდა ხელისუფლების ზედა ეშელონებში მოკალათებული "ვაიპატრიოტები", რომლებიც ჩაის მონურ კულტურად აცხადებდნენ.

შედეგმაც არ დააყოვნა _ დღეისთვის საქართველო ერთადერთი ქვეყანაა ჩაის მწარმოებელ 50 ქვეყანას შორი, სადაც, მიუხედავად მეცნიერ-მკვლევართა ყოველდღიური მცდელობისა, ხელისუფლებისა და მოსახლეობის დაუდევრობით, 60 ათასი ჰექტარი ჩაის ნარგაობა ამოიძირკვა და განადგურდა, რამაც სტიქიურად გამოიწვია ამ რეგიონების გაკოტრება-გაღარიბება.

ფინანსურ რესურსებს მოკლებულმა გლეხობამ, პრივატიზებულ ფართობებზე ამოძირკვა რა ჩაის ნარგაობა, სპონტანურად დაიწყეს ისეთი კულტურების გაშენება, რომლითაც თითქოსდა მოვლის მცირედი დანახარჯებით მაღალ მოგებას მიიღებდნენ. ასეთ კულტურად მიიჩნიეს თხილი, რომელთა ფართობმა ბოლო ათწლეულში 30ათას ჰექტარს მიაღწია. თხილის ბაღები შენდებოდა ნიადაგის ყოველგვარი წინასწარი მომზადების და გაკულტურების გარეშე, ვერ ითვალისწინებდნენ ჯიშურ შემადგენლობას და ვერ ატარებდნენ მოვლა-მოყვანის აგროტექნოლოგიურ ღონისძიებებს.

სამწუხაროდ, რეალობა სხვა გახდა _ გლობალური კლიმატური ცვლილებებისა და მავნებელ-დაავადებათა მასობრივად გავრცელების ფონზე (2016; 2017; 2018 წლები), თხილის კულტურამ მოსახლეობას ვერ გაუმართლა _ მიუხედავად ხელისუფლებისა და მოსახლეობის მიერ გატარებული ღონისძიებებისა, მავნებელ-დაავადებათა წინააღმდეგ ბრძოლა რთული აღმოჩნდა. თუ ასე გაგრძელდა, იმედგაცრუებული მოსახლეობა თხილის ბაღების აჩეხვა-ამოძირკვასაც დაიწყებს.

თუ გვინდა სუბტროპიკული მემცენარეობის სტრატეგიული განვითარება, ბევრი რამ უნდა გავითვალისწინოთ წარსულის ისტორიიდან. მოვიყვანთ ერთ მაგალითს: მე -18 საუკუნის დასაწყისში, კუნძულ ცეილონზე, რომელიც ინგლისის კოლონიას წარმოადგენდა, ყავის კულტურა ითვლებოდა მონო-კულტურად, რაზეც დასაქმებული იყო მთელი მოსახლეობა. ინგლისელები ყავის ექსპორტით დიდ მოგებას ნახულობდნენ. მაშინ, როდესაც ყავის წარმოება ზენიტში იყო, უეცრად გამოჩნდა მტერი _ მიკროსკოპული სოკო Hemileya vastatrix, რომელმაც ბოლო მოუღო ყავის 65 ათას ჰექტარ ნარგაობას.

როდესაც პლანტატორები გონს მოვიდნენ, მათ ჯერ დაიწყეს ქინაქინის ხის გავრცელება, შემდეგ კაკაოს მოყვანა, თუმცა, მსოფლიოში ბაზრის გაჯერების გამო, ამ კულტურებიდან ვერ იხეირეს.

ცეილონი, როგორც მდიდარი კოლონია, შეწყვეტდა არსებობას, რომ არ გამოჩენილიყო ჩაის კულტურა. აგერ, უკვე 150 წელია, ცეილონი მსოფლიოში ჩაის მწარმოებელი მესამე ქვეყანაა და მიუხედავად ჩაის მონოკულტურისა, დღეს ეს მცენარე ინარჩუნებს ცხოველმყოფელობას და ქვეყნის ძირითადი საექსპორტო საშუალებაა.

ამ ისტორიაზე ღირს დაფიქრება, რადგან საქართველოც ისტორიულად ჩაის მწარმოებელ ერთ-ერთ მძლავრ რეგიონად ითვლებოდა მსოფლიოში. ჩვენი აზრით, სუბტროპიკულ ზონაში განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიექცეს ისეთი კულტურების სამრეწველო წარმოებას, რომლებიც გაცილებით მდგრადია, როგორც მოსალოდნელი კლიმატური ცვლილებების, ასევე, მავნებელ-დაავადებათა მიმართ.

ასეთ კულტურად, პირველ რიგში, მოიაზრება ჩაი და სხვა თანამგზავრი კულტურები. მისასალმებელია სახელმწიფოს მიერ ინიცირებული პროგრამა _ "ქართული ჩაი," რომელიც არსებული ჩაის ნარგაობის რეაბილიტაციას ითვალისწინებს 70-80%-იანი თანადაფინანსების სახით. ბოლო 3 წლის განმავლობაში პროგრამაში 50-ზე მეტი ბენეფიციარია ჩართული. უკვე რეაბილიტირებულია 1 000 ჰექტარზე მეტი ჩაის პლანტაცია. სამწუხაროა, რომ მცირენაკვეთიანი ოჯახებისთვის ეს პროგრამა მიუწვდომელია.

სულ ახლახან სახელმწიფო პროექტში _ "დანერგე მომავალი" ცვლილებები შევიდა. ბაღების თანადაფინანსების კომპონენტს დაემატა ახალი ქვეკომპონენტი _ "კენკროვანი კულტურები", რომელიც ითვალისწინებს ლურჯი მოცვის, მაყვლის და ჟოლოს ინტენსიური ბაღების გაშენების ასპროცენტიან ფინანსურ მხარდაჭერას ნერგების, სარწყავი სისტემის მოწყობის და ბაღის გაშენებისთვის საჭირო მასალების შეძენისთვის.

აღნიშნული პროექტი იმუშავებს მცირემიწიანი კატეგორიის მოსახლეობაზე, რომლებსაც აქვთ, მინიმუმ, ერთჰექტრიანი მიწის ნაკვეთი. აქვე მკაცრადაა მითითებული, რომ ერთ ბენეფიციარზე დასაშვებია არანაკლებ 0,15 ჰექტრიდან, არა უმეტეს, 0,5 ჰექტრის ჩათვლით, კენკროვანი კულტურების ბაღის გაშენების დაფინანსება.

წინასწარ სოფლის მეურნეობის სამინისტრო გეგმავს იმ ფერმერების იდენტიფიცირებას, რომლებიც მზად არიან კენკროვანი კულტურების წარმოების ტექნოლოგიები სრულყოფილად შეისწავლონ. ეს ფერმერები გაივლიან მომზადების კურსს და ტესტირებას.

პროგრამაში ჩართული უნდა იყოს სოფლის მეურნეობის სამეცნიერო კვლევითი ცენტრის ჩაისა და სუბტროპიკული კულტურების კვლევის სამსახურის სპეციალისტები და ნიადაგისა და სურსათის დიაგნოსტიკური ცენტრი "ანასეულის" ლაბორატორია, მით უმეტეს, როდესაც დასავლეთ საქართველოს პირობებში, ლურჯი მოცვისა და სხვა კენკროვანი კულტურებისთვის ნიადაგის შერჩევა, მასში მჟავიანობისა და საკვები ელემენტების განსაზღვრა ისედაც აღნიშნული ლაბორატორიის პრეროგატივაა. სასურველია აქვე, ანასეულში, მოეწყოს ბენეფიციარების მომზადება-გადამზადების კურსები.

კენკროვანი კულტურების სამრეწველო წარმოების სპეციფიკა მეტად გააზრებულ და მაღალკვალიფიციურ შრომას მოითხოვს. წარმოების პროცესში მცირედი გადაცდომაც კი შესაძლებელია საბედისწერო იყოს გარანტირებული მოსავლის მისაღებად, მით უმეტეს იმ პირობებში, როდესაც ეს კულტურები ჩვენთან ახალია და სრულყოფილად შესწავლილიც არაა.

ბაღების გაშენების და ექსპლუატაციის პროცესში მტკიცე კონტროლი უნდა დაწესდეს ისეთ პროცესებზე, როგორიცაა: ჯიშური შედგენილობა ნიადაგის ფიზიკური და ქიმიური მდგომარეობის სტაბილურობა, გრუნტში ტენისა და ტემპერატურის რეგულირება, მცენარეთა რეგულარული მორწყვა და გამოკვება, ყვავილობისა და მსხმოიარობისადმი ხელშეწყობა, მავნებელ-დაავადებათა წინააღმდეგ ბრძოლა, ნაყოფის (კენკრის) ფაქიზი კრეფა-ტრანსპორტირება, პროდუქციის უდანაკარგოდ შენახვა-რეალიზაცია, რაც დაკავშირებულია სპეციალურ სამაცივრო შენობების, რეფრეჟეტორების და სხვა ტექნიკურ საშუალებათა მზადყოფნასთან. ასევე გასათვალისწინებელია კრეფის პროცესში საკმაოდ გაზრდილი რაოდენობით მუშახელის მობილიზება და სხვა საკითხები. ასე რომ, კენკროვნების მოვლა-მოყვანას და რეალიზაციას დიდი ძალისხმევა სჭირდება. საზღვარგარეთ, იმ ქვეყნებში, სადაც კენკროვნებს ფართო მასშტაბით აწარმოებენ, ყველა ეს საკითხი წინასწარ გათვლილი და მოგვარებულია. ჩვენს პირობებში პირველ ეტაპზე მოსახლეობას დიდი ძალისხმევა დასჭირდება, აითვისოს კენკროვნების მოვლა-მოყვანის სრული ტექნოლოგია, თუმცა, სახელმწიფოს მხრიდან სრული დაფინანსებისა და დახმარების მხარდაჭერით, ქართველი გლეხი, ფერმერი მიაღწევს სერიოზულ წარმატებას. ამიტომ ორივე მხარეს, როგორც სახელმწიფოს, ასევე გლეხობას, ფერმერებს დასჭირდებათ მეტად გააზრებული ყოვლისმომცველი და შედეგებზე ორიენტირებული სახელშეკრულებო დოკუმენტაციების შედგენა, გაფორმება და მისი პრაქტიკული რეალიზაცია, ყველა ეს საკითხი განხილული და შეთანხმებული უნდა იქნას ამ კულტურების მცოდნე მეცნიერ სპეციალისტებთან, ბიზნეს ორგანიზაციებთან.

ჩვენ არა ერთხელ გვისაუბრია სუბტროპიკულ ზონაში სასოფლო-სამეურნეო კულტურათა შესაძლო შეთანაწყობის პრინციპებზე (აგრარული საქართველო, 2015 წ.) და დღესაც გვინდა დავარწმუნოთ სოფლის მოსახლეობა თვითნებურად, საბაზრო ღირებულების მიხედვით ნუ გადაწყვეტს საკუთარი კარმიდამოს განაშენიანების ბედს. მხოლოდ მეცნიერულ რეკომენდაციებზე დაყრდნობით, კულტურათა სწორი შეთანაწყობის პრინციპების დაცვით, სუბტროპიკულ ზონის ნიადაგურ-კლიმატური პირობები გვაძლევს ფართო ასორტიმენტით სამრეწველო კულტურების წარმოების შესაძლებლობებს. მხოლოდ ამ შემთხვევაში დავძლევთ, ან შევარბილებთ არასასურველი კლიმატური პირობების და მავნებელ-დაავადებათა მასიური გავრცელების საშიშროებისგან თავის დაზღვევა და გარანტირებული მოსავლის მიღებას.

 სასურველი იქნებოდა, ხელისუფლებას პროექტ "დანერგე მომავლის" ფარგლებში კენკროვნების პარალელურად შემოეთავაზებინა ჩაის სანერგეებისა და ჩაის ახალი პლანტაციების გაშენების ხელშეწყობა-თანადაფინანსების პროგრამა, რაზედაც უკვე მოსახლეობაში ყოველწლიურად იზრდება მონდომება და ინტერესი. დღეისთვის საქართველოში ჩაი, მიუხედავად მისი წარმოების დაბალი მასშტაბებისა, ყველაზე სტაბილური და შემოსავლიანი დარგია. ამასთან ეს კულტურა არ მოითხოვს მოვლა-მოყვანისა და გადამუშავების რთულ ტექნოლოგიებს.

დასავლეთ საქართველოს სუბტროპიკულ ზონას სასოფლო-სამეურნეო კულტურებით მეცნიერულად დასაბუთებული და პრაქტიკულად აპრობირებული ათვისების სტრატეგიული ხედვა ესაჭიროება, რაშიც კომპეტენტური სიტყვა უნდა თქვას საქართველოს სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემიამ, დარგობრივმა სამეცნიერო კვლევითმა დაწესებულებებმა და საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრომ.

ზაურ გაბრიჩიძე,
ს.მ.მ დოქტორი პროფესორი;
იოსებ ბასილია,
ს.მ.მ. დოქტორი;
ვლადიმერ ბოკუჩავა




 ახალი ამბები
  • სამუშაო და არასამუშაო დღეების საარჩევნო სტატისტიკა: ორშაბათი, ოთხშაბათი...ცენტრალური საარჩევნო კომისიის მიერ, საპრეზიდენტო არჩევნების სამუშაო დღეს დანიშვნა კრიტიკის ობიექტი გახდა. გთავაზობთ სტატისტიკას, თუ რომელი არჩევნები რომელ დღეს გაიმართა საქართველოში: 2006 წლის ადგილობრივი თვითმმართველობის არჩევნები პრეზიდენტმა სააკაშვილმა 5 ოქტომბერს, ოთხშაბათს დანიშნა; 2008 წლის საპარლამენტო არჩევნები - 21 მაისს, ოთხშაბათს; 2008 წლის შუალედური საპარლამენტო არჩევნები _ 3 ნოემბერს, ორშაბათს; 2008 წლის რიგგარეშე საპრეზიდენტო არჩევნები _ 5 იანვარს, შაბათს; 2010 წლის ადგილობრივი თვითმმართველობის _ 30 მაისს, კვირას; 2012 წლის საპარლამენტო არჩევნები _ 1 ოქტომბერს, ორშაბათს. რაც შეეხება “ ქართული ოცნების“ ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ, 2018 წლის საპრეზიდენტო არჩევნების მეორე ტური პირველია, რომელიც სამუშაო დღეს დაინიშნა. შეგახსენებთ, რომ საქართველოში საპრეზიდენტო არჩევნების მეორე ტური 28 ნოემბერს გაიმართება. ამის შესახებ ცენტრალურ საარჩევნო კომისიაში გამართულ სხდომაზე გახდა ცნობილი. სხდომაზე ცენტრალურმა საარჩევნო კომისიამ საპრეზიდენტო არჩევნების პირველი ტურის შედეგები ოფიციალურად შეაჯამა. ცესკო-ს თავმჯდომარემ თამარ ჟვანიამ ხელი მოაწერა შემაჯამებელ ოქმს, რომელიც საარჩევნო ადმინისტრაციის საიტზე გამოქვეყნდება. კანონმდებლობით, საპრეზიდენტო არჩევნების მეორე ტური შემაჯამებელი ოქმის გამოქვეყნებიდან ორი კვირის თავზე ინიშნება. 28 ნოემბერი ოთხშაბათია, ის უქმე დღედ გამოცხადდება. მეორე ტურის დღის განსაზღვრისას კანონი რამე რეგულაციას არ ითვალისწინებს და კვირის ნებისმიერ დღეს შეიძლება ... ...
  • "რის მომატება?! რაც ღირს, იმას ვერ მიხდიან!" _ გაძვირდება თუ არა მგზავრობაცოტა ხნის წინ, "გურია ნიუსი" ოზურგეთის ზოგიერთ სოფელში მიკროავტობუსებით მგზავრობის საფასურის ზრდის შესახებ წერდა, ფასების ზრდას კი საწვავის გაძვირებას უკავშირებდნენ. უკმაყოფილებას განსაკუთრებით მშვიდობაური-ასკანის მიმართულებით მოძრავი მიკროავტობუსების მძღოლები გამოთქვამენ. მათი თქმით, მგზავრები ხშირად დადგენილი ტარიფითაც ვერ ახერხებენ გადახდას. "თუ ღირს 1 ლარი და 20 თეთრი, მგზავრები ხშირად მხოლოდ ლარს იხდიან, მაგრამ რა ვქნათ? გვესმის მათიც, რადგან ეკონომიკური მდგომარეობა ცუდია", _ ამბობენ მძღოლები. ოზურგეთის ავტოსადგურში, სადაც ავტობუსების და მიკროავტობუსების სიჭარბე უფრო მეტად ჩანს, ვიდრე მგზავრების, ასკანის მცხოვრებლები გვეუბნებიან, რომ "გურია ნიუსში" გამოქვეყნებული სტატიის შემდეგ, მგზავრობის ფასის გაზრდაზე საუბარი შეჩერდა: _ ორშაბათიდან ველოდით ფასის მომატებას. ასე გვითხრეს, ლარნახევრის ნაცვლად, ორი ლარი იქნებაო. შემდეგ "გურია ნიუსში" მგზავრობის ფასის ზრდასთან დაკავშირებით სტატია გამოქვეყნდა და ჯერჯერობით, ისევ ძველი ფასით ვმგზავრობთ. როგორც ჩანს, ცოტა ხნით შეჩერდნენ. მძღოლებს კი არ ვამტყუნებთ _ საწვავის ფასი ყოველდღიურად იზრდება, მაგრამ ჩვენც რა ვქნათ, ხალხში ფული არ არის. ასკანიდან ჩამოსვლასა და უკან დაბრუნებაში თუ ოთხ ლარს გადავიხდით, მაგ თანხით სამი კილო შაქარს ვიყიდით. აღარ წამოვალთ, დავაბარებთ ვიღაცას და იქნება, აბა, რა ვქნათ? _ გვეუბნებიან ასკანელები. როგორც მძღოლები "გურია ნიუსთან" საუბრისას ამბობენ, ტარიფის გაზრდის შემთხვევაში, მგზავრების უმეტესობა საფასურის გადახდას ვერ შეძლებს: _ მგზავრობის ფასი მოვუმატო? ვინც მომატებას აპირებს, არ ვიცი, რის იმედი აქვს? რის მომატება?! რაც ღირს, იმას ვერ მიხდიან და მომატებულს საერთოდ ვინ გადამიხდის? ნახეთ, რამდენი ადამიანი ზის ვაკიჯვრის ავტობუსში, _ გვითხრა სოფელ ვაკიჯვრის რეისის ავტობუსის მძღოლმა მირიან ვანიძემ. "მგზავრობის ფასი მოვუმატო?" _ კითხულობს მირიან ვანიძე სოფელ ბახვის მიმართულებით მგზავრობის ღირებულება ერთი ლარი და ოცდაათი თეთრია. ამ მარშრუტით მგზავრობენ სოფელ მშვიდობაურის მცხოვრებლებიც და ფასის მატება ამ ორი სოფლის მიმართულებითაც იგეგმება. თუმცა, როგორც ოზურგეთის სს "ტრანსსერვისის" დირექტორი, შალვა ორაგველიძე ამბობს, მართალია, ბახვის მიმართულებით ასეთი ტარიფია, მაგრამ, ხალხი მაინც ერთ ლარს იხდის, მძღოლები კი ფასის მომატებას ლარნახევრამდე ითხოვენ. _ დროებით შეჩერებულია ეს პროცესი. ყველა ყოყმანობს ფასის გაზრდაზე, იმიტომ, რომ გასაჭირია. თუმცა, მძღოლები მეტს ვეღარ გაუძლებენ. განსაკუთრებით, ზოგიერთი მიმართულებით. ჩემთან ოფიციალურად გუშინ შემოიტანეს განცხადება. კიდევ ვიმსჯელებთ. ხალხსაც ძალიან უჭირს, მაგრამ მძღოლებსაც უჭირთ. ხალხის ნაწილი არ არიან თვითონ? ვის უნდა ან ვის მოსწონს ეს მატება, მაგრამ დარჩა სხვა გზა? საწვავის ფასი ძალიან გაიზარდა, თვითონ მძღოლებიც ნერვიულობენ, მაგრამ უკან დასახევი გზა არ აქვთ, _ გვითხრა ორაგველიძემ. _ ბატონო შალვა, მგზავრობის ფასის მომატებიდან გარკვეული დროის შემდეგ რომ საწვავის ფასმა დაიკლოს, მგზავრობის ღირებულებაც დაიკლებს? _ რა თქმა უნდა, დაიკლებს. _ ასე იყო ადრეც, მაგრამ, როცა საწვავის ფასი დაიწია, მგზავრობის ღირებულება არ შეცვლილა, მაგალითად, ჭანიეთი-ქაქუთის მიმართულებით... _ მე არ ვიცი, როდინდელ ამბავს მეუბნებით. ეტყობა, ეს საკმაოდ ადრე იყო. მაგალითად, ორი წლის წინ, როცა საწვავის ფასმა დაიკლო, მგზავრობის საფასურიც შეამცირეს მძღოლებმა. კითხვაზე, რომელი რიცხვიდან მოიმატებს მგზავრობის ფასი, ორაგველიძე კონკრეტულად ვერ გვპასუხობს: _ განცხადება კი შემოიტანეს, მაგრამ უცებ არ გადაწყდება ეს საკითხი _ უნდა შევჯერდეთ. სს "ტრანსსერვისი" მხოლოდ ავტოსადგურის მფლობელია და მძღოლებს, რომლებსაც საკუთრებაში ჰყავთ ტრანსპორტი, მათ ემსახურება. ამიტომ, ვალდებული ვართ, ანგარიში გავუწიოთ. მაქსიმუმ, ერთ კვირაში ყველაფერი გვეცოდინება, _ გვითხრა მან. რაც შეეხება მუნიციპალურ ტრანსპორტს, ამ მიმართულებით ჯერ ფასის მომატებაზე არ ... ...
  • ფრთხილად, წინ საშიში წარსულია _ "საღმრთოელი" განდეგილი ქალის ისტორიადღეს გიამბობთ რუსული საბჭოთა ოკუპაციის პერიოდისთვის ერთ ჩვეულებრივ ამბავს, ერთ ჩვეულებრივ ქალზე, რომელსაც სამი შვილი მიატოვებინეს, დააპატიმრეს,  ხუთი წლის შემდეგ კი ტომსკში 10 წლით გადაასახლეს. მას დანაშაული არ ჩაუდენია, არც პოლიტიკაში ყოფილა ჩართული - ის, უბრალოდ, საბჭოთა ხელისუფლებისთვის არასასურველი პირის... და იყო! მაშო გობრონიძე-ჩხატარაშვილი მაშო გოჯასპირის  ასული გობრონიძე, 1891 წელს ოზურგეთში, სოფელ ხვარბეთში დაიბადა, შემდეგ კი ქვემო ნატანების ერთ-ერთ უბანში _ დონაურში, გერმანე ჩხატარაშვილს გაჰყვა ცოლად. საშუალო შეძლების გლეხის ოჯახის დიასახლისმა წერა-კითხვა არ იცოდა და არც ერთი პარტიის წევრი არ იყო. მაშო გობრონიძე-ჩხატარაშვილის ნაკვალევის მოძებნაში, მერიის საჯარო სკოლის ღვაწლმოსილი პედაგოგი, ქალბატონი ციური ბაბილოძე დაგვეხმარა, რომელიც თვლის, რომ წარსულის დავიწყება სამომავლო შეცდომების დაშვების საფუძველია. სწორედ ქალბატონი ციურის დახმარებით შევხვდით მაშო ჩხატარაშვილის ვაჟის _ იაგორის შთამომავლებს და ძმისშვილს, არაჩვეულებრივ ქალბატონს, ლეო გობრონიძეს, რომელსაც ასაკის მიუხედავად, შესანიშნავი მეხსიერება აქვს. შინაგან საქმეთა სამინისტროს არქივში დაცული სისხლის სამართლის საქმიდან (#37147) ირკვევა, რომ მაშო და მისი ოჯახი, საბჭოთა სპეცსამსახურების თვალთახედვის არეალში უმცროსი ძმის _ მაქსიმე გობრონიძის გამო მოხვდნენ, რომელიც მენშევიკური პარტიის წევრი და წინააღმდეგობის არალეგალური დაჯგუფების წევრი იყო. მაშოს დედას _ მართა გობრონიძეს  ოთხი ქალიშვილი და ორი ვაჟი ჰყავდა. ბოლშევიკები, პოლიტიკურ ოპონენტზე _ მაქსიმე გობრონიძეზე, რომელიც მანამდე მეწისქვილე, მშრომელი და საზრიანი გლეხი იყო, ნადირობდნენ; ოჯახზე ერთ-ერთი თავდასხმის დროს, ოთხმოც წელს გადაშორებული დედა _ მართა გობრონიძე, რომელიც შვილის გადარჩენას ყვირილით ცდილობდა, ჩეკისტებმა მოკლეს, სახლი გადაწვეს და დაანგრიეს... მაშინ, მაქსიმე გადარჩა და შურიც იძია. _ მაშინ, 10-12 წლის ვიყავი და მახსოვს, როგორ შემოარტყეს სახლს ალყა, ისმოდა სროლა, კივილი და ხმაური; უფროსებმა ბავშვი აკვნით ბუხარში გადამალეს, რომ ტყვიებისგან დაეცვათ... მოზრდილები ეზოდან ვუყურებდით შეიარაღებულ ადამიანებს... ცოტა ხანში ბიძაჩემმა - მაქსიმელამ ჩამოგვირბინა... კარგად მახსოვს, როგორ დაგვიქნია ხელი. მერე ამბობდნენ, რომ დედის მკვლელს სახლში მიაკითხა, გამოვიდესო _ გასძახა და ის კაციც გამოვიდა _ კარგად იცოდა, რაც ელოდა და რაღას იზამდა... _ იხსენებს ლეო გობრონიძე. ლეო გობრონიძე-ჩხატარაშვილი როგორც საარქივო მასალებიდან ირკვევა, 1932 წელს, ერთ-ერთი მოწმის ჩვენების საფუძველზე, 41 წლის მაშო ჩხატარაშვილი, რომელიც მამით ობოლ სამ შვილს ზრდიდა, დააპატიმრეს და 6 თვით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯეს; მას ბრალად, როგორც საქმეშია მოხსენიებული, პოლიტბანდიტის ანუ ძმის შეფარება წარუდგინეს. მოწმე ამტკიცებდა, რომ, მაშო თავის ძმასთან ერთად, არალეგალური მენშევიკური ორგანიზაციის წევრი იყო და ფსევდონიმით _ "სონია" საქმიანობდა. როგორც მოგვიანებით თავად ყვებოდა, ექვსივე თვე სამარტოო კარცერში, უმძიმეს პირობებში გაატარა. გობრონიძეების ოჯახის დევნა პოლიტიკური შეხედულებების გამო, კვლავ გრძელდებოდა. ლეო გობრონიძე იხსენებს, რომ 1932 წელს დააპატიმრეს მისი ძმა _ დიმიტრი გობრონიძე. მამა  _ სილევანი ემიჯნებოდა ძმის შეხედულებებს, შვილებს უმაღლესი განათლება მისცა და კარიერული წინსვლისთვის კომუნისტურ პარტიაში შესვლასაც ურჩევდა, გერმანული ფილოსოფიის სპეციალისტი, დიმიტრი, მამას არ ეთანხმებოდა. _ წიგნი არ დარჩა რომ არ წამეკითხოს და ვერაფრით დავეთანხმები ბოლშევიკურ თეორიებს, ადრე თუ გვიან, ამგვარი წყობილება აუცილებლად დაინგრევაო  _ ეუბნებოდა მამაჩემს დიმიტრი; აკი, დაინგრა კიდეც! _ იხსენებს ქალბატონი ლეო. სახელმწიფო უნივერსიტეტის ახალგაზრდა მეცნიერი, რომელსაც თვით ივანე ჯავახიშვილი ბრწყინვალე მომავალს უწინასწარმეტყველებდა, დააპატიმრეს, იდეები დაუწუნეს და ისიც გაიხსენეს, რომ "პოლიტბანდიტი" ბიძა ჰყავდა! მეტეხის ციხიდან, სამუშაოდ ალაზანზე გაყვანილი პატიმარი გაურკვეველ ვითარებაში გარდაიცვალა. შსს არქივში, ჯერჯერობით, დიმიტრის საქმეს ვერ მივაკვლიეთ. ასევე უკვალოდ განადგურდა მისი უნიკალური ნაშრომები და ბიბლიოთეკა: _ ნაშრომები, უზარმაზარი ბიბლიოთეკა სახლში ჩამოვიტანეთ, მაგრამ ერთ დღეს რაიკომის პირველმა პირებმა სოფელში ჩამოვლისას, ბიბლიოთეკა საშიშროებად ჩათვალეს და გაიცა ბრძანება, დაეწვათ წიგნები... მახსოვს, როგორ იწვოდა გერმანული, სხვა უცხოენოვანი იშვიათი გამოცემები... ჩემი ძმის კვალი წაიშალა, _ ცრემლით იხსენებს თითქმის საუკუნეს მიტანებული ქალბატონი. შიშით დაზაფრულ ადამიანებს, კარგად ესმოდათ, თუ რა საფრთხეს უქმნიდათ სოციალურად მავნე ელემენტად გამოცხადებული ბიძის, ძმის, მამის, დედის თუ დის სიყვარული და ადამიანური თანადგომა. საქმეში მრავლადაა მასალები, თუ როგორ ისტუმრებდნენ უარით ახლო ნათესავები ღამის გასათევად მისულ "პოლიტბანდიტს". ოფიციალურ დოკუმენტებში, მაქსიმელა გობრონიძის ლიკვიდაცია 1938 წელს მოხდა, თუმცა, ოჯახში შემონახული ლეგენდის მიხედვით, მაშო ჩხატარაშვილის ხელმეორედ - 1937 წელს დაპატიმრება სწორედ მაქსიმე გობრონიძის ლიკვიდაციას უკავშირდება: _ მამაჩემს, რომელსაც რვა შვილი ჰყავდა, ძმა შეპირდა, რომ საფრთხეს არ შეუქმნიდა და ყოველგვარი კავშირი გაწყვიტა... დანარჩენი დედმამიშვილიც ხომ ჰყავდა, მაგრამ ისინი არ დაუჭერიათ.... როგორც ჩანს, მაშო ყველაზე ძლიერი და უშიშარი პიროვნება იყო...  მახსოვს ამბობდნენ, როცა მაქსიმე ღალატით მოკლეს, მიცვალებულს ესროლეს, მერე ოზურგეთში, მილიციის შენობის წინ დააგდეს, რომ სამაგალითოდ ენახათ სხვებს, მხოლოდ მაშომ გაბედა მისვლა და ძმის ცხედრის მოთხოვნა, _ ამბობს ლეო გობრონიძე. შინაგან საქმეთა სამინისტროს არქივში დაცული მასალების მიხედვით კი, მაქსიმე გობრონიძის ლიკვიდაციამდე ერთი წლით ადრე, მისი და _ მაშო გობრონიძე-ჩხატარაშვილი, 1937 წლის 1 სექტემბერს, საქართველოს სსრ შინსახკომის მახარაძის რაიგანყოფილებამ, საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის სისხლის სამართლის კოდექსის 17-57-17 მუხლის ბრალდებით, ისევ დააპატიმრა. საქმის მასალებში არსებულ განაჩენში ვკითხულობთ: "ბრალი ედება პოლიტბანდიტებთან _ ლომთათიძესთან და გობრონიძესთან კავშირში, მათთან სისტემატურ შეხვედრებში, მათ შეფარებასა და სურსათით მომარაგებაში.  ასევე, ბრალდებულია მასზედ, რომ არის ბანდიტ მაქსიმ გობრონიძის და". საქმის მასალებიდან, ასევე, მოწმეთა ჩვენებებიდან კარგად ჩანს, რომ ბრალდების მხარეს ხელმოსაჭიდი ფაქტები არ აქვს; მაშო ცდილობს წარმოაჩინოს, რომ არავითარი კავშირი არ ჰქონდა ძმასთან, რომელმაც ოჯახს ამდენი უბედურება შეამთხვია, მაგრამ მტკიცებულებების არარსებობის მიუხედავად, მაშო ჩხატარაშვილი მაინც დაისაჯა მხოლოდ იმისთვის, რომ მაქსიმე გობრონიძის და იყო...  საქართველოს სსრ შინსახკომთან არსებული სამეულის 1937 წლის 14 ოქტომბრის დადგენილებით, მაშო ჩხატარაშვილს 10 წლით შრომა-გასწორების ბანაკში გაგზავნა მიესაჯა, ხოლო მისი განცხადება საქმის ხელახლა გამოძიების შესახებ, რეაგირების გარეშე დარჩა. საქმეს, განსამტკიცებლად, კოლმეურნეობიდან წარდგენილი ცნობაც დაურთეს, რომ მაშო გობრონიძეს წლის განმავლობაში, არც ერთი შრომადღე არ ჰქონდა გამომუშავებული! 46 წლის, სამი შვილის გამზრდელი ქვრივი, შრომით გამოსწორებისთვის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირის შინსახკომის "ტომსინლაგში", რომელიც სპეცდასახლება გახლდათ ტომსკის ოლქში, გადაასახლეს. როგორც მაშოს რძალი _ ლეილა გორგილაძე და შვილთაშვილები - მაია და გია ჩხატარაშვილები მაშოს მონათხრობიდან იხსენებენ, ძლიერი და შრომისმოყვარე ქალი, ვერ გატეხა გადასახლებამ და პირიქით, ცდილობდა დახმარებოდა სხვებს სიცოცხლის შენრჩუნებაში; მაგალითად, ბაბო დადიანს, რომელსაც გადასახლებაში შეხვდა. ლეილა გორგილაძე, მაია და გია ჩხატარაშვილები გია ჩხატარაშვილი ბებიას მონაყოლს იხსენებს, თუ როგორ შეხვდა მაშო ციმბირში თანასოფლელს, სასულიერო პირს გერასიმე ნაკაიძეს: _ ბებია იხსენებდა, რომ ახალგაზრდობაში, გერასიმე ნაკაიძეს, სანამ სასულიერო პირი გახდებოდა, მაღალი, ტანადი, ცისფერთვალება მაშოსთვის  სერენადა მიუძღვნია... მრავალი წლის შემდეგ, ციმბირის გულაგში, მაშოსთვის უთქვამთ, რომ ბანაკში მისი თანამემამულე ისე სცემეს, რომ უკანასკნელ წუთებს ითვლიდა... მაშო ჩხატარაშვილმა, ახალგაზრდობის, ბედნიერი წუთების გასახსენებლად და მოწამეობრივი სიკვდილის შესამსუბუქებლად, სწორედ ის სიმღერა უმღერა მომაკვდავ თანასოფლელს... სოფელ საღმრთოს ეკლესიის მღვდლის გერასიმე ნაკაიძის "დანაშაული" კი ის იყო, რომ დააარსა სოფლის ორკლასიანი სამრევლო სკოლა, რომელსაც საკუთარი სახლი დაუთმო. კომუნისტებმა 1923 წელს ეკლესია სახალხო სახლად გადააკეთეს, ეკლესიის სასაფლაო გადახნეს და ზედ ფეხბურთის სტადიონი გამართეს. გერასიმე ნაკაიძე აჭარაში მასწავლებლად წავიდა, თუმცა იქაც მიწვდნენ, დააპატიმრეს და გადაასახლეს. 1939 წელს, გადასახლებულთა ბანაკში, მოძღვარი ცემით მოკლეს... მაშო ჩხატარაშვილმა ათწლიანი ჯოჯოხეთი გამოიარა და საქართველოში ჩამოაღწია. _ 27 წლის შვილი, იაგორი, სამამულო ომში დაღუპული დახვდა;  მეზობლად, სოფელ შრომაში გათხოვილ ქალიშვილს _ ვასასი ღლონტს, ვისთანაც დაბინავდა, სულ მალე 17 წლის გოგონა ტრაგიკულად დაეღუპა. მაშომ ჩათვალა, რომ უიღბლობა მისი ბედისწერა იყო და გადაწყვეტილება მიიღო: ვაჟისა და ქალიშვილის ოჯახებს შორის, "საღმრთოს" უღრან ტყეში, სადაც აყრა-გადასახლებამდე მისი ოჯახი ცხოვრობდა, ქოხი საკუთარი ხელით ააშენა და იქ სრულიად მარტო დასახლდა! მიუხედავად იმისა, რომ თხოვნას და ყურადღებას არ ვაკლებდით, ღრმა სიბერემდე, მარტო ცხოვრობდა, ასეულობით ფრთა ფრინველს ზრდიდა, ყანას თესავდა, ათეულობით პირუტყვს უვლიდა და ცდილობდა, იქეთ დახმარებოდა შვილიშვილებს, გაჭირვებულ თანასოფლელებს,  _ ამბობს ლეილა გორგილაძე. შვილთაშვილები იხსენებენ, როგორი გონებაგამჭრიახი, გაუტეხელი, მძიმე ცხოვრების მიუხედავად, იუმორით სავსე ქალი იყო მაშო ჩხატარაშვილი. 87 წლამდე იცოცხლა და ბოლომდე შეინარჩუნა გონება, ღირსება და შურისძიებას დამსმენების მიმართ, რომელთა ვინაობაც კარგად იცოდა, არ აჰყოლია. ახლა სოფლის სასაფლაოზე, ერთად განისვენებენ მაშო ჩხატარაშვილი, მის მსგავსად რეპრესირებული ადამიანები, მის საქმეში მონაწილე პირები, მოწმეები, ვინაც გაუძლო ან ვერ გაუძლო მძიმე საბჭოურ სადამსჯელო წნეხს. ეს საქმე იმის მაგალითია, თუ რა შიში, დევნა და არაადამიანური  განსაცდელი გამოიარა საზოგადოებამ _ ყველამ, დამსმენმა, მდევარმაც და მსხვერპლმაც, რუსული საბჭოთა ოკუპაციის პირობებში. ამგვარი მაგალითები კარგად უნდა გავიაზროთ, რომ არ დაგვავიწყდეს, რადგან ისტორიას არ უყვარს მეხსიერების დაკარგვა _ ფრთხილად, წინ საშიში ... ...
  • ფრთხილად, წინ საშიში წარსულია _ "ეგ "მენშევიკის" შვილია!"მამაჩემი, კონონიოს ლავრენტის ძე მამალაძე ჩოხატაურში, სოფელ ხევში დაიბადა ათშვილიან ოჯახში. განათლების მისაღებად სახლიდან, მოკლე გზით, სოფელ ერკეთის გავლით, ფეხშიშველი მიდიოდა, დაახლოებით, ოცდაათი კილომეტრით დაშორებულ რიონის ხიდამდე. ხიდზე იცვამდა მამის ხელით შეკერილ ღორის ტყავის ქალამნებს და ასე შედიოდა ქალაქ სამტრედიაში, სასწავლებელში. ამ სასწავლებელში დაუახლოვდა თანამოაზრეებს, რის გამოც, ყმაწვილკაცობაშივე დაუწყეს დევნა. გურიაში უსამართლობისა და აჭარა-გურიის მთებიდან საზღვრის დამრღვევი თურქების წინააღმდეგ მებრძოლი სამი ძმა მამალაძის _ იესე, ბუღარა და გიორგის (ამ უკანასკნელის) შთამომავალს, გენში ჰქონდა სამშობლოს სიყვარული და მისთვის ბრძოლა. კონონიოსი იბრძოდა საქართველოს დამოუკიდებლობისთვის, ჭეშმარიტი დემოკრატიისთვის, რის გამოც არაერთხელ იყო დევნილი და დაპატიმრებული. 1928 წლის 9 იანვარს, ამიერკავკასიის გაერთიანებული სახელმწიფო  პოლიტიკური სამმართველოს განსაკუთრებული სათათბირო კოლეგიის დადგენილებით, ბრალდებით _ "კონტრრევოლუციური ელემენტი", მამაჩემს, რომელიც 25 წლის იყო, მიესაჯა 3 წლით თავისუფლების აღკვეთა და გადაასახლეს მარის ოლქში, იოშკარ-ოლაში. პატიმრობის ვადის დასრულების შემდეგ, რვა დასახლებულ პუნქტში (მათ შორის, ამიერკავკასიაში, მოსკოვის, ლენინგრადის ოლქებში და სხვ. აუკრძალეს ცხოვრება). მამაჩემმა საცხოვრებლად სიმფეროპოლი აირჩია. ცხოვრობდა სოჭში, სადაც გაიცნო განათლებული უკრაინელი გოგონა _ მარია გრიგორის ასული მაკარენკო და 1936 წელს იქორწინა. კონონიოს მამალაძე და მისი მეუღლე მარია მაკარენკო მამაჩემს არ უყვარდა გადასახლების წლების გახსენება, თუმცა, ხანდახან იგონებდა იოშკარ-ოლის საპატიმროში თავს გადახდენილ ამბებს, თუ როგორ უხდებოდათ პატიმრებს თავის გატანა და გადარჩენისთვის ბრძოლა. საქართველოში დაბრუნების უფლების მიღების შემდეგაც იყო დაპატიმრებული, თუმცა, არქივის ნაწილის დაწვის დროს, ეს დოკუმენტები განადგურდა. მახსოვს, როგორ იხსენებდნენ ოჯახში, რომ დედაჩემს _ მარიას, 1937 წელს დაბადებული შვილი უკრაინაში, მშობლების მონახულებისას თან წაუყვანია. მშობლები ევედრებოდნენ, უკან აღარ წამოსულიყო, რადგან არ ჰქონდათ იმედი, რომ დაპატიმრებული სიძე, რომელიც მეტეხის ციხეში იჯდა, ისევ იხილავდა ცის სინათლეს. დედაჩემი მაინც ჩამოდიოდა თბილისში მულებთან _ შურა და ელენე მამალაძეებთან, რომ დაპატიმრებული ქმრისთვის ამანათები შეეგზავნა. ცხოვრება ისე აეწყო, რომ სიბერისას, ბებიაჩემი მატრონა ლაზარევა სიძე-ქალიშვილთან გადმოსახლდა და აქ, სოფელ ხევში, მამაჩემისა და დედაჩემის გვერდითაა დაკრძალული.... გათავისუფლების შემდეგაც, მას ხშირად დევნიდნენ და ეძებდნენ. ამიტომ, სოფლის მთებში გახიზნული, რომ არ ეცნოთ, ცოლის კაბაგადაცმული, ქალივით თავწაკრული, მთვარის შუქზე მარგლავდა ყანას ოჯახის გამოსაკვებად... ოჯახს ჩოხატაურში ცხოვრების უფლება აღარ მისცეს და ამიტომ, საცხოვრებლად დმანისში გადავედით. იქ შემიყვანეს პირველ კლასში, რადგან დედაც და მამაც პედაგოგებად მუშაობდნენ. დედაჩემს დღის და ღამის სკოლაში უხდებოდა მუშაობა, რომ ოთხი შვილი ვერჩინეთ. ისე ვიყავი დაშინებულები, თუ ვინმე მკითხავდა, მამაშენი სადააო, ვპასუხობდი: "არაა სახლში, შორს წავიდა!" ყველა კაცი მილიციელი მეგონა და მამის დაცვას ასე ვცდილობდი.... პატიმრობას გადარჩენილი, სამამულო ომის დროს პოლონეთში იბრძოდა, სადაც მას "პან უჩიტელს" ეძახდნენ. ვარშავის ფრონტიდან, შვებულებით შინ ჩამოსულს, მოუსწრო ბრძანებულებამ განათლების მუშაკების დემობილიზაციის შესახებ და უკან აღარ დაბრუნებულა. ამგვარი გასაჭირის, ყველგან გზების შეკვრის მიუხედავად, მამაჩემის და დედაჩემის _ უკრაინელი ქალის თავდადებით, ოთხივე შვილმა განათლების მიღება შევძელით... თუმცა, არაერთხელ მომისმენია მაღალი რანგის პარტმუშაკიდან _ "ეგ მენშევიკის შვილია!" მამაჩემმა განათლება სამტრედიის სასწავლებლის გარდა, სიმფეროპოლში მიიღო, შემდეგ _ ქუთაისის პედინსტიტუტში. შესაბამისად, მუშაობდა რუსული ენისა და ლიტერატურის პედაგოგად ქობულეთში, საგურამოში, დმანისში _ განათლების ინსპექტორად, სკოლის დირექტორად... ჩოხატაურში ხიდისთავის, შუა სურების, გორაბერეჟოულის ტექნიკუმის და მშობლიური ხევის სკოლების პედაგოგად; ეწეოდა ქართული მეფუტკრეობის პროპაგანდას და ამის შესახებ მაშინდელ პრესაშიც იწერებოდა. არც სიბერე დაურჩა ტკბილი _ ამ ქვეყნიდან შვილმკვდარი მამის სტატუსით ისე წავიდა, რომ ვერ გაიგო, ვინ მოუკლა ორმოცდაათ წლამდე ვერმიღწეული, შვიდი უცხო ენის მცოდნე შვილი _ ჯიმშერი, რომელსაც თანამშრომლები "ცოცხალ ენციკლოპედიას" ეძახდნენ. მას ძალიან ავიწროებდა კგბ-ს წარმომადგენელი ვინმე გალოგრე.... რეპრესიებმა შეიწირეს მამიდაჩემი  შურა მამალაძეც, რომელიც თბილისში ცხოვრობდა. იგი 1942 წლის 22 დეკემბერს, საქართველოს შინსახკომის თბილისის განყოფილების ბრძანებით დააპატიმრეს. ბრალად სისხლის სამართლის კოდექსის 58-10 მუხლი წაუყენეს. ბრალდება საბჭოთა ხელისუფლების დამხობის მოწოდების შემცველ აგიტაცია/პროპაგანდას გულისხმობდა... 1943 წლის 13 მარტს სტუდენტი გოგონა ციხეში გარდაიცვალა _ გაურკვეველია, დახვრიტეს თუ შიმშილით მოკვდა. 90-იან წლებში, მამაჩემი რეაბილიტირებული იქნა, რეაბილიტირებულია მამიდაჩემიც... ნათელა კონონიოსის ასული ... ...
  • "ღრმა მწუხარებას გამოვთქვამ"_პრეზიდენტი ფონიჭალაში მომხდარ ტრაგედიაზე"ღრმა მწუხარებას გამოვთქვამ ფონიჭალაში ტრაგიკული შემთხვევისას ახალგაზრდა ქალისა და მცირეწლოვანი ბავშვის დაღუპვის გამო. ამ უმძიმეს წუთებში თანადგომას ვუცხადებ მათ ოჯახსა და ახლობლებს",_ამ განცხადებით საქართველოს პრეზიდენტი, გიორგი მარგველაშვილი ფონიჭალაში დღეს მომხდარ ტრაგედიას გამოეხმაურა. ცნობისთვის, სავარაუდოდ, ბუნებრივი აირის გაჟონვამ საცხოვრებელი კორპუსის მე-3 და მე-4 სართულებზე გამოიწვია ნგრევა. მომხდარის შედეგად რამდენიმე ადამიანი დაშავდა, შენობის ნანგრევებში კი მეხანძრე-მაშველებმა რამდენიმე საათიანი ძებნის შემდეგ ქალისა და ბავშვის ცხედრები ... ...

არქივი

კარმიდამო ჩემი

ლობიოს რაგუ ბასკურად

ესპანური სამზარეულო მსოფლიოში ერთ-ერთი საუკეთესო...

გავამრავლოთ ქოთნის ყვავილები

შემოდგომის დასაწყისი, ოქტომბრის ბოლომდე, ქოთნის...

ბულგარული წიწაკის საწებელი ნედლი მწავანილეულით

მრავალგვარ საწებელს შორის, ჩვენს მიერ...

როგორ მოვამზადოთ წათხი

ყველის წათხის მოსამზადებლად საჭიროა: ერთი...

დანდური _ მხალეული, მწნილი, სამკურნალო მცენარე

ერთწლოვანი ბალახოვანი მცენარე დანდური საქართველოში...

ბოსტნეულის შენახვის რა მეთოდს იყენებდნენ წინაპრები

შემოდგომის დასაწყისიდან ყველა დიასახლისი ამზადებს...

როგორ დავიცვათ სიმინდი ფაროსანასგან

აზიური მავნებლის ფაროსანას წინააღმდეგ ბრძოლის...

როგორ ამოვიცნოთ ინსულტი

ინსულტი 21–ე საუკუნის კიდევ ერთი...

"ყვავილებში ნაპოვნი ენერგია ჩაის აღორძინებაში დამეხმარება"

ფატი გრიგალაშვილი ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ...
ზაფრანი

როგორ არ უნდა დალიოთ ღვინო

ღვინისათვის “სუნთქვის" საშუალების არ მიცემა...

7 თვისება, რომლითაც მაღალი ინტელექტის მქონე ადამიანს ამოიცნობთ

ინტელექტი ადამიანის თვისებაა, რომელიც აზროვნების...

დედამიწის დემოგრაფიული მდგომარეობა 2100 წლისათვის

მეცნიერები ვარაუდობენ, რომ დედამიწაზე 2100...

არსებობს თუ არა სიცოცხლე სხვა პლანეტაზე

თითოეულ ადამიანს აწუხებს შემდეგი კითხვა:...

”პროფესიული გადაწვა”

ტერმინი ”პროფესიული გადაწვა” თავდაპირველად გამოიყენებოდა...

კავშირი ადამიანის ხასიათსა და ხელწერას შორის

ადამიანის ხელწერა ისეთივე უნიკალურია, როგორც...

ვის აძლევთ ხმას საპრეზიდენტო არჩევნების მეორე ტურში?