ეთერზეთოვანი კულტურების განვითარება საქართველოში და ნატურალური ეთეროვანი ზეთების წარმოების აუცილებლობა

კარმიდამო ჩემი

ეთერზეთოვანი კულტურების განვითარება საქართველოში და ნატურალური ეთეროვანი ზეთების წარმოების აუცილებლობა

2019 აპრ 15 13:58:22

საქართველოში კანაფის კულტურის მოყვანის შესახებ სამთავრობო წინადადებამ ხალხის მასობრივი პროტესტი კი გამოიწვია, თუმცა, შეჩერებული კანონპროექტს კვლავ გააქტიურებენ თუ არა, არავინ იცის.

ჩვენ გვინდა, ერთგულ და დაინტერესებულ მკითხველებს, ვესაუბროთ ეთერზეთოვანი კულტურების უდიდეს მნიშვნელობაზე, მისი განვითარების ისტორიაზე საქართველოში და დავარწმუნოთ ყველა, ამ კულტურების მოყვანას და ნატურალური ეთეროვანი ზეთების წარმოებას რაოდენ დიდი ეკონომიკური აღმავლობის მოტანა შეუძლია.

ეთერზეთოვანი კულტურები ისეთი მცენარეებია, რომლებიც ფოთლებში, თესლებში, ფესვებში და ახალგაზრდა ყლორტებში შეიცავენ აქროლად, სურნელოვან, ძვირფას სამეურნეო მნიშვნელობის მქონე ნივთიერებებს _ ეთეროვან ზეთებს, რომლებიც წამოადგენენ რთულ ორგანულ შენაერთებს და თავისუფალი სახით არიან მცენარეებში. ზოგ შემთხვევაში კი შაქრიან ნივთიერებათა შენაერთებში, გლუკოზიდები სახით გვხვდება.

ეთეროვანი ზეთი გროვდება მცენარის განსაკუთრებულ სათავსოებში, როგორც ორგანოების ზედაპირზე _ ეგზოგენური, ისე ორგანოების შიგნით _ ენდოგენური, რომელიც მცენარის განვითარების გარკვეულ სტადიაში განიცდის ცვლილებებს, როგორც შემცველობის, ისე ხარისხის მხრივ, რაც გარკვეულ კანონზომიერებას ექვემდებარება მოსავლის აღებასთან დაკავშირებით.

ნატურალური ეთეროვანი ზეთების წარმოებას დიდი მნიშვნელობა აქვს მრეწველობის მთელი რიგი დარგებისთვის, როგორიცაა პარფიუმერიაში სუნამოების, კრემების, პომადების, კბილის პასტების და საპნის წარმოებაში სასიამოვნო სუნის მისაცემად. მის გარეშე წარმოუდგენელია საკონსერვო და საკონდიტრო წარმოება, მაღალხარისხოვანი ლიქიორების, არყის, ღვინის, უალკოჰოლო სასმელების, კანფეტების დამზადება; გამოიყენებენ პურ-ფუნთუშის, რძის, ხორცის და თევზეულის წარმოებაში, ჩაისა და თამბაქოს არომატიზაციის საქმეში.

ეთეროვან ზეთებს დიდი რაოდენობით გამოიყენებენ, ასევე, ქიმიურ და ფარმაცევტულ მრეწველობაში, მედიცინაში, ვეტერინარიაში, როგორც ანტისეპტიკური თვისებების მქონე ნივთიერებებს; კულინარიაში, როგორც საუკეთესო სანელებლებს.

ეთერზეთოვანი კულტურების უმრავლესობა გამოიყენება, როგორც ლამაზი დეკორაციული მცენარეები ბაღ-პარკების დასამშვენებლად. თითქმის ყველა ეთერზეთოვანი მცენარე თაფლოვანია და დიდი მნიშვნელობა აქვს მეფუტკრეობაში: ნედლეულის გადამუშავების შედეგად მიღებული ცხიმების და პროტეინების შემცველი ანარჩენები საუკეთესო საკვებია მეცხოველეობაში.

სამშობლო ამ კულტურებისა მსოფლიოს ტროპიკული და სუბტროპიკული ქვეყნებია, საიდანაც დაიწყო პირველად მათი ინტროდუქცია, დეკორაციული მცენარეების მიზნით. სოხუმის და ბათუმის ბოტანიკურმა ბაღებმა შემდგომი ინტროდუქცია კიდევ უფრო გააფართოვა ეთეროვანი ზეთების მიღების მიზნით.

ინტროდუქცირებული მცენარეები კარგად შეეგუენ საქართველოს ნესტიან და მშრალი ზონის ეკოლოგიურ, კლიმატურ და ნიადაგობრივ პირობებს და ზოგიერთი მათგანი: ვარდის გერანი, ევგენოლური რეჰანი, პაჩული და მრავალი სხვა ერთწლიან სამეურნეო მნიშვნელობის მცენარედაც გადაიქცა, გამომდინარე მათი დამოკიდებულებიდან, დაბალი ტემპერატურის მიმართ.

დღეს ბევრმა, იქნებ, არც კი იცის, რომ სუბტროპიკულ კულტურათა წარმოების ძირითად ბაზას ყოფილ საბჭოთა კავშირში, საქართველო წარმოადგენდა: აფხაზეთის, აჭარის, სამეგრელოს, კახეთის და მარნეულის რაიონებში ასამდე სპეციალიზებული მეურნეობა, კოლმეურნეობა თუ ქარხანა აწარმოებდა ეთერზეთოვან კულტურებს. ყველაზე დიდი აბაშის ქარხანა იყო, რომელიც დღე-ღამეში 80-100 ტონამდე ნედლეულს ამუშავებდა. ამ ქარხანასთან მუშაობდა აგრეთვე იზოევგენოლის _ რეჰანის ზეთის მეორადი გადამუშავების პროდუქციის საამქრო. აღნიშნული ქარხნები ამუშავებდნენ ევგენოლური რეჰანის, ვარდის გერანის, ყაზანლიკური ვარდის, დაფნის, ევკალიპტის ჟასმინის და სხვა ეთეროვან ზეთებს.

საჭიროა და აუცილებელიც, დღევანდელმა დაინტერესებულმა თაობამ იცოდეს, რომ 1961 წელს კანადის ქალაქ მონრეალში გამართულ საერთაშორისო გამოფენაზე ქართული საუკეთესო ღვინოების და კონიაკების გვერდით წარდგენილი იყო საქართველოში დამზადებული ცხრა დასახელების ეთეროვანი ზეთი, რომლებიც არანაირად არ ჩამოუვარდებოდნენ ევროპაში დამზადებულ ეთეროვან ზეთებს, პირიქით, ზოგიერთი მათგანი სჯობდა კიდეც. აქედან დასკვნა _ საქართველოს შეუძლია ნატურალური ეთეროვანი ზეთებით შორს გაითქვას სახელი და ქვეყნის ეკონომიკაზე იფიქროს. ეს რომ ასე იყო, იცის ძველმა და საშუალო თაობამაც კი. ამიტომ მოჰყვა უზარმაზარი პროტესტი საქართველოში კანაფის მოყვანის იდეას და სამართლიანადაც. როცა ქვეყანას შეუძლია უნიკალური ეთეროვანი ზეთების მწარმოებელი გახდეს.

 ეთერზეთოვანი კულტურების მოვლა-მოყვანის წესი

საქართველოში ვარდის გერანის შემოტანის შემდეგ, ამ მცენარის მოვლა-მოყვანის ტექნოლოგიების შესწავლა თავდაპირველად დაიწყეს სოხუმის ეთერზეთოვანი კულტურების საცდელ სადგურში; ასევე, ბათუმის ბოტანიკურ ბაღში. გაშენდა გერანის საცდელი პლანტაციები. აღმოჩნდა, რომ აქ მოყვანილი ფორმები ზეთის ხარისხით უახლოვდება საფრანგეთსა და სხვა ქვეყნებში გავრცელებული ვარდის გერანის ფორმებს. ქართველი სელექციონერების მიერ, მიღებულია ვარდის გერანის ასზე მეტი ჰიბრიდული ფორმა, რომელიც წარმოებაში დაინერგა ჰიბრიდების სახით.

ვარდის გერანი სამშობლოში მრავალწლიანი ბუჩქბალახა მცენარეა, სიმაღლით სამ მეტრამდე, ძლიერ დატოტვილი ღეროებით. ამ მცენარემ ეს სახელწოდება მიიღო მისი სურნელების, ვარდის სურნელებასთან ძლიერი მსგავსების გამო. საწარმოო პირობებში ვარდის გერანის გამრავლება ძნელი არ არის და ხდება კალმების დაფესვიანებით. გერანის საკალმე მასალა უნდა აიჭრას სიმწიფის პერიოდში, როცა საკალმე ყლორტი ელასტიური და მკვრივია. საკალმე მასალად ასევე გამოიყენება კარგად მომწიფებული იღლიის ყლორტებიც.

გერანის დაკალმების ყველაზე ოპტიმალური პერიოდი 25 სექტემბრიდან 25 ოქტომბრამდეა. მისი მოსავალი ორჯერ აიღება. პირველი აჭრა უნდა მოხდეს ივლისის ბოლოს, აგვისტოს დასაწყისში, მეორე აჭრა კი შემოდგომაზე, ოქტომბერში. აჭრილი მასა სასწრაფოდ უნდა გადამუშავდეს.

ეთერზეთოვანი რეჰანი საუკეთესო კულტურაა. გვხვდება სამი სახის რეჰანი: ევგენოლური, ქაფურის და ბოსტნის რეჰანი. ქაფურის რეჰანი 20% ეთეროვან ზეთს შეიცავს, რომელშიც 70%-მდე ქაფურია. ბოსტნის რეჰანი კულინარიაში გამოიყენება, როგორც სანელებელი. რეჰანის მწვანე მასის აჭრაც ტექნიკური სიმწიფის ფაზაში უნდა მოხდეს, როცა ყვავილების თესლი იწყებს დამწიფებას. მწვანე მასის აჭრა კი ნიადაგის ზედაპირიდან 10-15 სმ სიმაღლეზე იწყება, რომ ნედლეულში გახევებული მასა არ მოხვდეს.

საუკეთესო ეთერზეთოვანი პაჩული მრავალწლოვანი ბუჩქბალახა მცენარეა, რომელიც საქართველოში მოჰყავდათ და მოჰყავთ, როგორც ტროპიკული მცენარე. სიმაღლით 70 სმ-მდე. ის ჩვენში ვერ ყვავილობას. ამიტომ თავის სამშობლოში თუ ორჯერ იღებენ, ჩვენთან ერთხელ ხდება მოსავლის აღება. მისი ზეთი მოსქელო, თეთრი ფერისაა. მოსავლის აღება სექტემბრის მეორე ნახევრიდან უნდა დაიწყოს და სასწრაფოდ უნდა გადამუშავდეს.

საუცხოოა ყაზანლიყის ვარდი. ის მრავალწლიანი, დატოტვილი ბუჩქია, სიმაღლით ორ მეტრამდე. ისტორიულად ჩამოყალიბდა მშრალი, სუბტროპიკული ჰავის პირობებში. ამიტომ ის კარგად ვითარდება და ეთერზეთის მეტ მოსავალს იძლევა აღმოსავლეთ საქართველოში, კახეთის რაიონებში. დადგენილია, რომ საქართველოში უკეთეს შედეგს იძლევა ყაზანლიყის წითელი ვარდი, ვიდრე ვარდისფერი და თეთრ-წითელი ვარდი. ის უფრო ყინვაგამძლე და უხვმოსავლიანია. ნაკლებად ზიანდება და უფრო გვიან იშლება, რის გამოც გაზაფხულის ყინვები ვერ ვნებს.

აგროტექნიკური ღონისძიებებიდან ვარდისთვის აუცილებელია გასხვლა, რათა მოხდეს ზრდისა და ყვავილობის რეგულირება. მოსვლის აღება ხდება დილით, ნამის შეშრობის შემდეგ. უნდა მოიკრიფოს წითელი ყვავილები ჯამის ფოთოლაკებით და მოკრეფილი ნედლეული სასწრაფოდ უნდა ჩაბარდეს ქარხანას და გადამუშავდეს.

 ნატურალური ზეთების წარმოებას ქიმიური მრეწველობის განვითარება ვერ ჩაანაცვლებს

ქიმიური მრეწველობის განვითარებამ გამოიწვია ხელოვნურ-სინთეზურ-სურნელოვან ნივთიერებათა წარმოების გაფართოება. თუმცა, ეს არ ნიშნავს, რომ ის ჩაანაცვლებს ნატურალური ეთეროვანი ზეთების წარმოებას და ამ საქმეზე ხელი უნდა ავიღოთ. პირიქით, ეს არ შეიძლება, რადგან ზოგიერთი ეთერზეთოვანი მცენარე გვაძლევს განსაკუთრებულ სპეციფიკურ ეთეროვან ზეთს, რომლის შეცვლა მთელი რიგი მრეწველობის საჭიროებისთვის ვერ ხერხდება.

ამავე დროს ხელოვნურ, სინთეზურ სურნელოვან ნივთიერებათა გასაკეთილშობილებლად საჭიროა ეთეროვანი ზეთები. სწორედ ამიტომ ჩვენს ქვეყანაში უნდა განვითარდეს, როგორც ნატურალური ეთეროვანი ზეთების წარმოება, ისე, მათი მიღება სინთეზის გზით. ჩვენს მიერ ჩამოთვლილი ეთერზეთოვანი კულტურების წარმოება მეტად რენტაბელურია, რადგანაც საქართველოს ნიადაგობრივ-კლიმატური პირობები ხელს უწყობს მათ განვითარებას. ამიტომ ფერმერები და ბიზნესმენები უნდა დაინტერესდნენ აღნიშნული კულტურებით და ხელი შეუწყონ მის განვითარებას რადგან მათ დიდი სახალხო სამეურნეო მნიშვნელობა აქვთ ჩვენი ქვეყნის ეკონომიკაში.

 ცისანა ქაშაკაშვილი,
სოფლის მეურნეობისაკადემიური დოქტორი




 ახალი ამბები
  • სპეცრაზმი მოსწავლე-ახალგაზრდობის სახლის ეზოდან, სავარაუდოდ, მომიტინგეების დასარბევად ემზადება (ფოტო)ამ წუთებში პარლამენტთან მოსწავლე ახალგაზრდობის სახლის მხრიდან სპეცრაზმელების დიდი რაოდენობაა მობილიზებილი. გავრცელებული ინფორმაციით ისინი მომიტინგეების დასარბევად ... ...
  • "გასაღები ჩემს ხელშია!" _ გურული ლეიბორისტი აქციიდან დაბრუნდა„ლეიბორისტული პარტიის“ ოზურგეთის რაიონული ორგანიზაციის თავმჯდომარე დავით მამალაძე გუშინ ჩატარებული აქციიდან დაბრუნდა. "დავბრუნდი და გასაღები ჩემ ხელშია! ვნახოთ, როგორ შევლენ პარლამენტში!" _ ხუმრობით გვითხრა დავით მამალაძემ. მისივე თქმით, ივანიშვილის მმართველობა სრულდება და ცოტა ხანში ხალხი განთავისუფლდება ... ...
  • ოზურგეთის საკრებულოს ბიუროს სხდომაზე ლადო სურგულაძის ხსოვნას პატივი მიაგესდღეს,  ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს ბიუროს სხდომა შედგა. საკითხების განხილვის დაწყებამდე, საკრებულოს თავმჯდომარის, დავით დარჩიას თხოვნით, ბიუროს სხდომის მონაწილეებმა წუთიერი დუმილით პატივი მიაგეს მოულოდნელად გარდაცვლილი, ოზურგეთის საკრებულოს ყოფილი თავმჯდომარის ვლადიმერ სურგულაძის ... ...
  • "არ მივცემთ სპეცრაზმს შესვლის უფლებას" _ აქციის მონაწილეებმა გზა გადაკეტესაქციის მონაწილეებმა ჩიტაძის ქუჩაზე ცოცხალი ჯაჭვი გააკეთეს, საიდანაც, სავარაუდოდ, სპეცდანიშნულების რაზმი პარლამენტისკენ დაიძრება. "არ მივცემთ სპეცრაზმს შესვლის უფლებას", _ ამბობენ ... ...
  • მცირე ცვლილებები და მრავალი კითხვა15 ნოემბერს, ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს ბიუროს სხდომა გაიმართა. დღის წესრიგით გათვალისწინებული ორივე საკითხი, 2019 წლის ბიუჯეტში, საკრებულოს 2018 წლის 26 დეკემბრის დადგენილებაში ცვლილების და დამატებების შეტანას და 2019 წლის ბიუჯეტის შესრულების მესამე კვარტლის ანგარიშის მიმოხილვას ეხებოდა. ორივე საკითხის ირგვლივ მთავარი მომხსენებელი საფინანსო სამსახურის უფროსი გია მამაკაიშვილი იყო. როგორც მამაკაიშვილმა ბიუროს წევრებს უთხრა, 2019 წლის მესამე კვარტლის განმავლობაში დამტკიცებულ ბიუჯეტში გახორციელდა მხოლოდ ორი ცვლილება, რომელიც შეეხო სოციალური პროგრამებიდან დახმარების გაცემის წესს, ხოლო მეორე ცვლილებით, მთავრობის განკარგულებით, სულ შემოსავლების და გადასახდელების ნაწილში გაიზარდა 16 მილიონ 154 702 ლარით. _ 2019 წლის ბიუჯეტის მესამე კვარტლის შემოსულობებმა, 2018 წლის გარდამავალი ნაშთების გარეშე შეადგინა წლიური გეგმის 86,12 %. შემოსავლების წლიური გეგმა ტრანსფერის გარეშე შესრულებულია 87,58 %-ით. ხოლო ფაქტიურმა საკასო ხარჯებმა 2019 წლის მესამე კვარტლის მდგომარეობით შეადგინა წლიური გეგმის 70.21 %-ი, _ თქვა მამაკაიშვილმა. მან ჩაშლილი სახით წარმოადგინა ხუთი მილიონი ნაშთი, თუ რამდენი დარჩა ევროკავშირის, მიზნობრივი, მთავრობის განკარგულებებით თუ სხვადასხვა მიმართულებებიდან, განმარტა ისიც, რომ ამხელა ნაშთი არაა გამართლებული საბიუჯეტო თვალსაზრისით. მამაკაიშვილმა თქვა, რომ ბიუჯეტში წელს ბევრი ცვლილება არ მომხდარა.  2019 წლის ბიუჯეტში ცვლილების განხილვისას, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან მიზეზად, მან სათამაშო ბიზნესის შეწყვეტაც დაასახელა. _ სამმა მეწარმემ, რომლებიც აქ სათამაშო ბიზნესს ფლობდნენ, მუშაობა შეწყვიტეს. წლის ბიუჯეტში, კვარტალში, დაგეგმილი იყო 250 ათასი ლარის ოდენობით გადასახადის შემოტანა. წლის დასაწყისში ამ მეწარმეებმა რაკი აქ ფუნქციონირება შეწყვიტეს, საბიუჯეტო ცვლილების ერთ-ერთი მიზეზი ესეც არის, _ თქვა გია მამაკაიშვილმა. საკრებულოს თავმჯდომარის მოადგილის კითხვაზე, რა მოხდება ამის შემდეგ, არის თუ არა კიდევ სხვა სახის სათამაშო ბიზნესი ქალაქის ტერიტორიაზე, მამაკაიშვილმა განმარტა: _ როგორც ვთქვი, სამმა მეწარმემ გადაწყვიტა წასვლა. ისინი გავიდნენ ოზურგეთიდან. ახლა აქ მხოლოდ მცირე ნაწილი დარჩა. სათამაშო ბიზნესის აპარატები აგრძელებენ ფუნქციონირებას, რომელთაგან, მილიონი ლარის ნაცვლად (რომელიც, ძირითადად, წელიწადში აწ წასულებისგან შემოდიოდა), შემოვა 100-150 ათასი ლარი. სწორედ ამიტომ გახდა საჭირო ცვლილება. დღეის მდგომარეობით, პროექტის მიხედვით, შემოსავლების და გადასახდელების ნაწილში ბიუჯეტი 7 648 428, 55 ლარით იზრდება. შემოსავლების ნაწილში საკუთარი შემოსავლები 851 300 ლარით, _ თქვა მან. _ ძალიან კარგია, რომ ბიუჯეტში ცვლილებებმა და დამატებებმა იკლო, მაგრამ რამ გამოიწვია ეს? ბიუჯეტის პროცესების ანალიზის დროს, ერთ-ერთი მნიშვნელოვანია ცვლილებების შეტანა. მიზეზი არის ცუდი საბაზისო მონაცემები და ცოტა მცდარი დასკვნების გამოტანა. ტექნიკური ხარვეზებია თუ რა ხდება? ჩემი შენიშვნა ეხება დამატებებს. ჯარიმების მუხლში დაგეგმილია დამატებით 851 ათასი ლარით შევსება და წლის ბოლომდე. რომ არ შემოვიდეს ეს თანხა? ან რამ განაპირობა ასეთი მნიშვნელოვანი ზრდა? გასაგებია მიზანი, მაგრამ ეს მთლად გამართლებული არ არის, _ თქვა ლავრენტი ბიგვავამ და მაგალითად მოიყვანა გასულ წლებში რეგიონის ერთ-ერთი მუნიციპალიტეტი, რომელსაც ბიუჯეტში სერიოზული გარღვევა მოუვიდა მსგავსი ქმედებისას. როგორც გია მამაკაიშვილმა განაცხადა, რომ 1 ოქტომბრის მდგომარეობით, ამ მუხლში გეგმა 105 %-ით არის შესრულებული, ხოლო ოქტომბერ-ნოემბერ-დეკემბრის თვეებში შემოსულობებს ველოდებით და პრობლემა არ იქნება. ლავრენტი ბიგვავა მაინც თავის მოსაზრებას ასაბუთებდა და ისიც თქვა, რომ მაგას კრედიტი აგეღოთ, ის ჯობდაო. ბიუროს სხდომაზე მიიღეს გადაწყვეტილება, რომ აღნიშნული ცვლილებებს კომისიები და ფრაქციები განიხილავენ, რასაც შემდეგ, როგორც საკრებულოს თავმჯდომარემ დავით დარჩიამ თქვა, საკრებულოს რიგგარეშე სხდომაზე ... ...

არქივი

კარმიდამო ჩემი

"მოხრაკულა" დილით განსაკუთრებით საამოა

„მოხრაკულა“ _ ერთერთი ძველი ქართული...

საშიშია თუ არა ჯანმრთელობისთვის ლამინატის იატაკი

დღეს მოჭიმული იატაკი და ლამინატი...

როგორ ამოვიცნოთ ნატურალური თაფლი

ნამდვილი თაფლი არომატით გამოირჩევა ხელოვნურად...

უებარი საშუალება სიბერის შესაჩერებლად

მწვანილი ანელებს დაბერების პროცესს, აუმჯობესებს...

უებარი საშუალება გაციების წინააღმდეგ

ზამთრის მოახლოებასთან ერთად ვირუსებისა და...

მარილი _ უნიკალური გამაყუჩებელი საშუალება

თავის ტკივილით უამრავი ადამიანი იტანჯება....

ხურმა _ ჯადოსნური ხილი

ხურმა - ჩვენში დასავლეთ საქართველოში...

საშუალება, რომელიც კიბოს ამარცხებს

ლიკოპენს, რომელიც ბუნებრივი ძლიერი ანტიოქსიდანტია,...

უნიკალური მკურნალი მცენარე

მიუხედავად არაერთი მედიკამენტისა, საზოგადოების გარკვეული...

რას კურნავს მრავალძარღვა

მრავალძარღლვას საუკუნეების განმავლობაში იყენებდნენ, როგორ...
ზაფრანი

როგორ გამოვავლინოთ ნიჭიერი ბავშვი

არ დაგეგმოთ შვილებს მომავალი შეეცადეთ...

აუცილებელი წასაკითხი მამებისთვის

ახალშობილს უნდა ეძინოს დედის საწოლში...

ბეკონი ჯანმრთელობისთვის სახიფათო ყოფილა

შვედი მეცნიერების მტკიცებით, ბეკონის საკვებად...

როგორ დავალევინოთ წამალი პატარას

წამლის დალევა პატარებს არ უყვართ,...

მერილინ მონროს სილამაზის საიდუმლო

 რა იყო ის საიდუმლო, რომლის...

რატომ უნდა ვხატოთ

ცოტა ხნის წინ, ამერიკელმა ფსიქოლოგებმა...

დარწმუნებული ხართ თუ არა, რომ სასმელად ვარგის წყალს მოიხმართ?