ჯორჯ ბალანჩინის მუზა

კულტურა

ჯორჯ ბალანჩინის მუზა

15 მარ. 2019, 13:07:50

თამარ თუმანიშვილი (1919-1996)  ჩვენი დროის ერთ-ერთ უდიდეს ბალერინად ითვლება, რომელიც 40 წლის განმავლობაში დიდი წარმატებით გამოდიოდა სხვადასხვა ქვეყნის სცენაზე. თამარ თუმანიშვილი მატარებელში, სადღაც ციმბირსა და შანხაის შორის (სხვა მონაცემებით, დაიბადა ტიუმენში) დაიბადა, როცა მისი მშობლები ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ რუსეთიდან გაიქცნენ. სხვა წყაროებით დედამისი რუსეთიდან მეუღლის მოსაძებნად წამოვიდა, რომელიც თავის დროზე ბოლშევიკებს გამოექცა. მშობლები ერთმანეთს შეხვდნენ, როცა თამარი 18 თვისა იყო. ისინი თავდაპირველად შანხაისა და ქაიროს დევნილთა ბანაკებში ბინადრობდნენ, მოგვიანებით კი საფრანგეთში დასახლდნენ. თამარის ბაბუა ცნობილი რუსი ბალერინას ოლგა პრეობრაჟენსკაიას თაყვანისმცემელი გახლდათ და თამარიც რომ ბალერინა გახდა ეს მისი დამსახურებაა. სწორედ პრეობრაჟენსკაია გახდა მომავალი მოცეკვავეს ,,ერთადერთი, საყვარელი მასწავლებელი და უკვდავი მეგობარი” (როგორც თავად თამარი ამბობდა), რომელმაც პარიზში საბალეტო სკოლა გახსნა. თამარის დებიუტი ცხრა წლის ასაკში პარიზის ოპერაში შედგა. მან გასაოცარი ცეკვით მაშინვე მიიქცია ბალეტის კრიტიკოსთა და დამფასებელთა ყურადღება. უკვე 13 წლის ასაკში თამარა თუმანოვამ, როგორც მას უწოდებდნენ, საყოველთაო პოპულარობა მოიხვეჭა. მისი ტექნიკა ისეთივე საუცხოო იყო როგორც მისი სილამაზე, წერდნენ გაზეთები. 1932 წელს თუმანოვას ცეკვით მოხიბლულმა ჯორჯ ბალანჩინმა თამარს, დიდი ქორეოგრაფის მუზას, კონტრაქტი გაუფორმა Ballet Russe de Monte Carlo-სთან. თამარს სხვა ორ რუს ემიგრანტ გოგონასთან ერთად Baby ballerina შეარქვეს, მაგრამ მხოლოდ მან დაიმსახურა მეტსახელი ,,რუსული ბალეტის შავი მარგალიტი” (საკუთარი გვარი მან სწორედ ბალანჩინის რჩევით და მისი მიბაძვით შეამოკლა).

1938 წელს მან მიატოვა საბალეტო დასი (თუმცა ის მონტე კარლოში 40-იან წლებში კიდევ რამდენჯერმე დაბრუნდება), რადგან მას საკუთარი ძალების მოსინჯვა ხელოვნების სხვადასხვა სფეროში სურდა. ის გამოჩნდა ბროდვეიზე სპექტაკლში Stars in Your Eyes. სულ მალე კი მოეწყო მსოფლიო ტურნე. თუმანიშვილს ყველგან ახლდა დედამისი, ,,ბალერინას დედებიდან” ყველაზე ცნობილი, რომელიც მენეჯერის როლს ასრულებდა (ბევრს ბალერინას დედა დაჰყვებოდა და ყოველმხრივ დახმარებას უწევდა). აშშ-ში მან ჯორჯ ბალანჩინთან ერთად დადგა ,,აბსტრაქტული” სპექტაკლი Le Palais de Cristal. სამი წლის შემდეგ მან საკუთარი დრამატული თამაში წარმოაჩინა ცნობილი უკრაინელ-ფრანგი ბალეტმეისტერისა და მოცეკვავის სერჟ ლიფარის სპექტაკლში Phedre. 50-60-იან წლებში მან დაიწყო მოღვაწეობა როგორც ,,თავისუფალმა” ბალერინამ და გამოდიოდა სხვადასხვა დასებთან ერთად Paris Opera Ballet, London Festival Ballet და the Marquis de Cuevas Grand Ballet-თან  ერთად.  როგორც აღნიშნავენ, მისი შემდგომი კარიერა აღარ იყო ისეთი საუცხოო, ბალეტის ზოგიერთი კრიტიკოსი მას მანერულობაში სდებდა ბრალს, მაგრამ თეატრალური საზოგადოება და თაყვანისმცემლები მის ყოველ გამოჩენას აღტაცებით ელოდნენ.

თუმანოვას კინო დებიუტი 1944 წელს ფილმში დიდების დღეები  გრეგორი პეკთან ერთად შედგა. თუ რა რანგის შემოქმედი იყო ის მეტყველებს ფილმის პლაკატებზე გვარების თანმიმდევრობა _ პირველი თუმანოვაა, შემდეგ პეკი. იმავე წელს ის გათხოვდა კინოპროდიუსერსა და სცენარისტზე ქეისი რობინსონზე, მაგრამ მალევე განქორწინდა. ფილმში დღეს ღამით ჩვენ ვიმღერებთ (1953) თუმანოვამ განასახიერა სახელგანთქმული ბალერინა ანა პავლოვა, ასევე მთავარი როლი შეასრულა ჯინ ქელის საცეკვაოდ დაპატაჟება (1955), ამის გარდა გამოჩნდა ალფრედ ჰიჩქოქის და ბილი უაილდერის ფილმებში. თუმანიშვილთან არის დაკავშირებული ამერიკაში ცნობილი თოჯინების შოუს დაბადება.

1936 წელს როცა ბალერინა ჩიკაგოში გამოდიოდა, მასთან გასახდელში 16 წლის თაყვანისმცემელი ბურ ტილსტრომი მივიდა, რომელმაც თოჯინა გააკეთა და სურდა მისთვის გადაეცა. როცა თუმანოვამ დაინახა თოჯინა რუსულად წამოიძახა _ ,,კუკლა!”. ამ სახელწოდებამ ბიძგი მისცა ახალგაზრდა ხელოვანს, რათა შეექმნა სატელევიზიო შოუ “Kukla, Fran and Ollie”. თამარ თუმანიშვილი ამერიკის მოქალაქე 1944 წელს გახდა, მას შთამომავლობა არ დარჩენია და სიცოცხლის უკანასკნელი წლები ბევერლი ჰილზში გაატარა.




 ახალი ამბები
  • რიონში მამაკაცის ცხედარი იპოვეს4 დღიანი სამძებრო სამუშაოების შედეგად მაშველებმა, მდინარე რიონში, 72 წლის როლანდ თვალაბეიშვილის ცხედარი იპოვეს. მამაკაცი რამდენიმე დღის წინ გაუჩინარდა და ახლობლებმა მისი ტანსაცმელი რიონის ნაპირზე აღმოაჩინეს. სამძებრო სამუშაოებში აქტიურად იყვნენ ჩართული სამტრედიისა და ქუთაისის სამაშველო ... ...
  • ქართველი ფოლკლორისტი, მომღერალი, ლოტბარი - დღეს ფილიმონ ქორიძის დაბადების დღეადღეს ქართველი ფოლკლორისტის, მომღერალის, ლოტბარის, ქართული საოპერო ხელოვნების ერთ-ერთი ფუძემდებელის, პირველი ქართველი პროფესიონალი მომღერალის (ბანი), ქართული სახალხო გუნდების ორგანიზატორის და ლოტბარის ფილიმონ ქორიძის დაბადების დღეა. იგი პირველი ქართველი მუსიკოსი იყო, ვინც ქართული მრავალხმიანობა ნოტებზე გადაიტანა. ფილიმონ ქორიძეს დიდი ღვაწლი მიუძღვის შუა საუკუნეების ქართული საგალობლების თავმოყრაში, ჩაწერასა და გავრცელებაში. XIX საუკუნეში რუსეთის იმპერიული ხელისუფლება და არაკანონიკური საეგზარქოსო-საეკლესიო მმართველობა ებრძოდნენ ქართულ გალობასა და სიმღერას, ეროვნულ მუსიკალურ ენა-აზროვნებას. ქართული გალობა, რომელიც შუა საუკუნეების უნიკალური პოლიფონიური ტრადიციაა, განადგურების რეალური საფრთხის წინაშე აღმოჩნდა. გალობა, ქართულ ენასთან ერთად, იდევნებოდა ლიტურგიიდან, ეკლესიებიდან, სასწავლებლებიდან. გალობის მცოდნე ძალიან ცოტაღა იყო საქართველოში - ძირითადად მოხუცი მგალობლები. ფილიმონ ქორიძემ უარყო წარმატებული საოპერო კარიერა, უარი სთქვა მატერიალურ კეთილდღეობაზე და ცხოვრება შესწირა ქართული გალობის გადარჩენას. ქორიძესთან მელქისედეკ ნაკაშიძის მეთაურობით მივიდნენ ცნობილი ქართველი მგალობლები და ჰკითხეს, შესაძლებელი იყო თუ არა ქართული საგალობლების ნოტებზე გადაღება? ქორიძისგან რომ დადებითი პასუხი მიიღეს, გაუკვირდათ და ეჭვის თვალით შეხედეს მას. ქორიძემ მგალობლები მეორე დღეს დაიბარა, უგალობა და ფორტეპიანოზე მოასმენინა. მგალობლები დარწმუნდნენ რომ გალობის ნოტებზე გადატანა შესაძლებელი იყო. ფილიმონის ვაჟის, მიხეილ ქორელის მოგონებების თანახმად ფილიმონს ხშირად იწვევდნენ სუფრებზე, სადაც ის სხვადასხვა სიმღერებს ისმენდა. ქორიძე ამბობდა, რომ ზოგიერთ სიმღერას ვერ ცნობდა, რადგან მათ ადრე სხვანაირად ამბობდნენ, ახლა კი ელფერი შეცვლიაო. სწორედ ამიტომ გაუჩნდა ქორიძეს სურვილი, ნოტებზე ჩაეწერა ძველი გალობის კილოები. 1882 წელს მელქისედეკ ნაკაშიძემ და ნესტორ კონტრიძემ ფილიმონ ქორიძესთან ერთად დაიწყეს ქართული საგალობლების გურული კილოს ნოტებზე გადატანა. საქმე იდენად მნიშვნელოვანი აღმოჩნდა, რომ ქორიძემ საოპერო კარიერა მიატოვა და აღარც უცხოეთში წასულა. აკაკი წერეთლისაგან და მელიტონ ბალანჩივაძისგან ის საგალობლების ზემო იმერულ კილოს იწერდა. 1883 წელს ფილიმონმა დაასრულა იოანე ოქროპირის წირვის წესის ჩაწერა. 1884 წლისთვის უკვე არსებობდა სასტამბოდ გამზადებული ხელნაწერი. ეგზარქოს პავლეს მიერ გალობის აღმდგენი კომიტეტის მუშაობის ჩაშლამ შეუძლებელი გახადა ნოტებზე გადატანილი საგალობლების დაბეჭდვა თბილისში. მალე ქორიძე ინახულა ჟურნალ „მწყემსის“ რედაქტორმა დავით ღამბაშიძემ, რომელმაც აცნობა ქორიძეს, რომ იმერეთის ეპისკოპოსი გაბრიელი დაინტერესებული იყო ქართული საგალობლების ნოტებზე ჩაწერითა და გამოცემით. 1884 წლის ნოემერბში გაიმართა იმერეთის სამღვდელობის კრება, რომელმაც აირჩია სპეციალური კომიტეტი. კომიტეტმა 1885 წელს კონტრაქტი გაუფორმა ფილიმონ ქორიძეს. მას გურიასა და იმერეთში ცნობილ მგლობელთაგან 400 საგალობელი უნდა ჩაეწერა. ქორიძემ ნოტებზე გადაიღო ბასილი დიდისა, იოანე ოქროპირის წირვის და სხვა საგალობლები. საგალობლებს ის დიმიტრი ჭალაგანიძისგან, რაჟდენ ხუნდაძისგან და სხვათაგან იწერდა. 1887 წელს ქორიძემ ეპისკოპოს გაბრიელს 400 საგალობლისგან შემდგარი კრებული ჩააბარა. სამუშაოს დასრულების შემდეგ ქორიძე ქუთაისში დარჩა და საეკლესიო საგალობლების ჩაწერა განაგრძო, ხელმძღვანელობდა სასულიერო სასწავლებლის გუნდს. 1889 წელს ქორიძის მეორე მეუღლე გარდაიცვალა. მცირეწლოვანი ქალიშვილი ვალენტინა მან კიევში, მეუღლის ოჯახში გაგზავნა, ვაჟი მიხეილი კი გიმნაზიის პანსიონში სახელმწიფოს ხარჯზე ცხოვრობდა. 1890 წელს მეგობრების რჩევით ქორიძე თბილისში დაბრუნდა. 1893 წელს ქორიძე მაქსიმე შარაძის, არისტო ქუთათელაძისა და ექვთიმე თაყაიშვილის ინიციატივით ოზურგეთში გაემგზავრა საგალობლების ჩასაწერად. მათვე შუძინეს ფისჰარმონია. ოზურგეთში ის 16 ივნისს გაემგზავრა: „დღეს, ამ თვის 16, მიემგზავრება ბატონი ფილიმონ ქორიძე ქ. ოზურგეთს. მაშასადამე, ხვალ ორი მამულიშვილი, ბატონი ფილიმონ ქორიძე, რომელსაც ფოტოგრაფსავით სისწორით გადააქვს ჩვენი გალობა, და ბატონი ანტონ დუმბაძე, რომელიც სრული და შეუდარებელი მგალობელია მთელს საქართველოში, ერთად შეიყრებიან“ გარდაიცვალა 1911 წელს ბახმაროში. დაკრძალეს ოზურგეთის ბაღში, სადაც იდგა ეკლესია. ამჟამად საფლავი დაკარგულია. მისი ხელნაწერები დაცულია ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრში. მისი მოსწავლე იყო ქართული საეკლესიო საგალობლების მოამაგე, და საზოგადო მოღვაწე წმინდა ექვთიმე აღმსარებელი (ერისკაცობაში — ესტატე კერესელიძე). სწორედ წმიდა ექვთიმემ გადაარჩინა ქორიძის ხელნაწერები, გადაწერა ისინი, სისტემატიზაციაში მოიყვანა და გაამდიდრა კიდეც ახალი მასალით. 1990 წლის 21 მაისს ოზურგეთში დაიდგა მისი ბიუსტი (მოქანდაკე ირაკლი რევაზიშვილი, არქიტექტორი გულღია სალუქვაძე). ეკლესიისა და სამშობლოს წინაშე გაწეული ღვაწლისა და თავდადებისათვის, საქართველოს ეკლესიის წმიდა სინოდმა, 2011 წლის 20 დეკემბერს შერაცხა წმინდანთა დასში, წოდებით: წმიდა ფილიმონ მგალობელი, ერისათვის თავდადებული. წყარო: ... ...
  • აჭარაში კორონავირუსი თურქეთის მოქალაქეს დაუდასტურდააჭარაში კორონავირუსი თურქეთის მოქალაქეს დაუდასტურდა. აჭარის ჯანდაცვის სამინისტროს ინფორმაციით, 50 წლის კაცი სატვირთო ავტომობილის მძღოლია. ვირუსისთვის დამახასიათებელი ჩივილებით ის ბათუმის „ცხელების ცენტრში" მოათავსეს, სადაც კორონავირუსი დაუდგინდა. უწყების ცნობით, ცხელების ცენტრიდან კაცს საკუთარი სურვილით თურქეთში გადაიყვანენ, სადაც მკურნალობას განაგრძობს. აჭარაში, კორონავირუსის დიაგნოზით 7 პაციენტი მკურნალობს, მათი მდგომარეობა სტაბილურია. საქართველოში კორონავირუსის 5 ახალი შემთხვევა გამოვლინდა, 6 ... ...
  • ბებო კახეთიდან, რომელიც ლანჩხუთის ქუჩებში შემწეობას ითხოვდა, უპოვართა სახლში გარდაიცვალამოხუცი ქალბატონი, რომელიც წარმოშობით დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტის სოფელ მაჩხაანიდან იყო და წლების განმავლობაში ლანჩხუთის ქუჩებში მოწყალებას ითხოვდა, უპოვართა სახლში გარდაიცვალა. ეთერ ნატროშვილის ოჯახი ლანჩხუთში კახეთიდან რამდენიმე წლის წინ ჩამოვიდა შვილთან და მეუღლესთან ერთად. მეუღლე ორიოდ წლის წინ გარდაიცვალა და ლანჩხუთშია დაკრძალული. მოხუცი ქალბატონი შვილთან ერთად ზამთრის ცივ დღეებში, თოვლსა თუ წვიმაში, წლების განმავლობაში ქუჩაში იდგა მოწყალების მისაღებად და თავს სხვადასხვა ნაგებობებსა და მიტოვებულ ავტობუსს აფარებდა. ლანჩხუთის მერიამ მას არაერთხელ შესთავაზა ქირავნობის პროგრამა, მაგრამ სახელმწიფოს მიერ დაქირავებულ სახლებში, გარკვეულ მიზეზთა გამო, დიდხანს არ ჩერდებოდა. სამიოდ თვის წინ კი, პრობლემა ნაწილობრივ იმით მოგვარდა, რომ მოხუცი ქალბატონი საგარეჯოს უპოვართა სახლში გადაიყვანეს. სამწუხაროდ, რამდენიმე დღის წინ, იგი გარდაიცვალა, ლანჩხუთში ჩამოასვენეს და მეუღლის გვერდით ე.წ. "ატეკის სასაფლაოზე" ... ...
  • სპეცოპერაცია ზუგდიდში _ დაკავებულია ბიზნესმენის შვილიზუგდიდში, დადიანის ქუჩაზე, სპეცოპერაციიყო. სამართალდამცავები დაკავებული მოქალაქის ავტომანქანას ჩხრეკენ. არსებული ინფორმაციით, დაკავებული ბიზნესმენ დათო შენგელიას შვილია. შს სამინისტროში აცხადებენ, რომ აღნიშნულთან დაკავშირებით კომენტარს მოგვიანებით ... ...

არქივი

ტესტები

ტესტი _ რა იცი მსოფლიოს ღირშესანიშნაობების შესახებ?

რომელმა ქვეყანამ აჩუქა აშშ-ს თავისუფლების...

ტესტი _ ხარ თუ არა "უგზო-უკვლოდ" განათლებული? (მეორე ვარიანტი)

რა დასტრიალებდა თავს მაურისიო ბაბილონიას...

ტესტი _ რა არის გამოსახული ამ ისტორიულ ფოტოზე?

ისრაელის მიერ პალესტინის დაბომბვა თუ...

ტესტი _ აქვს თუ არა თქვენს ერუდიციას ფართო ჰორიზონტი

ეიფელის კოშკი ზაფხულში 15 სანტიმეტრით...

ტესტი _ იცნობ თუ არა ქართულ მხატვრობას?

გამოიცანი, ვისია ეს ნახატი

კარმიდამო ჩემი

დროა, მივეჩვიოთ ბუნებრივი რესურსების ეკონომიურად ხარჯვას

პლანეტის გლობალური კლიმატური ცვლილებები ბევრ...

როგორ მოვრწყოთ ვარდები _ ნუ გამოვიყენებთ სუფთა წყალს

ყვავილები, განსაკუთრებით, ვარდები, ყველას უყვარს....

ჩითილების მომზადება კოშტების და ნახერხის დახმარებით

ჩვენი გამოცდილი მეურნეები, სხვადასხვა ხალხურ...

რომელი მცენარეა ფშატი?

ჩვენი არა ერთი მკითხველის გვთხოვს,...

ხალხური მედიცინა დეზინფექციისთვის

სისუფთავის ხარისხი იქ, სადაც ადამიანი...

"საშობაო ლიქიორის" მომზადების ყველაზე შედეგიანი მეთოდი

ძალზე პოპულარული, "საშობაო ლიქიორის" მომზადების...

ყაბაყის ტორტი

საჭირო მასალა: ორი ცალი ყაბაყი,...

სტაფილოს სალათი ცერეცოთი

საჭირო მასალა: სამი ცალი სტაფილო,...

სოკოს სალათი შებოლილი ქათმის ხორცით

ეს უგემრიელესი სალათი უნდა მოვამზადოთ...

შვრიის ორცხობილა მოხალვის მეთოდით

მსუბუქი, გემრიელი და ზაფხულისთვის შესაფერი...