ფრთხილად, წინ საშიში წარსულია _ "საღმრთოელი" განდეგილი ქალის ისტორია

საზოგადოება

ფრთხილად, წინ საშიში წარსულია _ "საღმრთოელი" განდეგილი ქალის ისტორია

2018 ნოე 15 19:32:57

დღეს გიამბობთ რუსული საბჭოთა ოკუპაციის პერიოდისთვის ერთ ჩვეულებრივ ამბავს, ერთ ჩვეულებრივ ქალზე, რომელსაც სამი შვილი მიატოვებინეს, დააპატიმრეს,  ხუთი წლის შემდეგ კი ტომსკში 10 წლით გადაასახლეს. მას დანაშაული არ ჩაუდენია, არც პოლიტიკაში ყოფილა ჩართული - ის, უბრალოდ, საბჭოთა ხელისუფლებისთვის არასასურველი პირის... და იყო!

მაშო გობრონიძე-ჩხატარაშვილი

მაშო გოჯასპირის  ასული გობრონიძე, 1891 წელს ოზურგეთში, სოფელ ხვარბეთში დაიბადა, შემდეგ კი ქვემო ნატანების ერთ-ერთ უბანში _ დონაურში, გერმანე ჩხატარაშვილს გაჰყვა ცოლად. საშუალო შეძლების გლეხის ოჯახის დიასახლისმა წერა-კითხვა არ იცოდა და არც ერთი პარტიის წევრი არ იყო.

მაშო გობრონიძე-ჩხატარაშვილის ნაკვალევის მოძებნაში, მერიის საჯარო სკოლის ღვაწლმოსილი პედაგოგი, ქალბატონი ციური ბაბილოძე დაგვეხმარა, რომელიც თვლის, რომ წარსულის დავიწყება სამომავლო შეცდომების დაშვების საფუძველია.

სწორედ ქალბატონი ციურის დახმარებით შევხვდით მაშო ჩხატარაშვილის ვაჟის _ იაგორის შთამომავლებს და ძმისშვილს, არაჩვეულებრივ ქალბატონს, ლეო გობრონიძეს, რომელსაც ასაკის მიუხედავად, შესანიშნავი მეხსიერება აქვს.

შინაგან საქმეთა სამინისტროს არქივში დაცული სისხლის სამართლის საქმიდან (#37147) ირკვევა, რომ მაშო და მისი ოჯახი, საბჭოთა სპეცსამსახურების თვალთახედვის არეალში უმცროსი ძმის _ მაქსიმე გობრონიძის გამო მოხვდნენ, რომელიც მენშევიკური პარტიის წევრი და წინააღმდეგობის არალეგალური დაჯგუფების წევრი იყო.

მაშოს დედას _ მართა გობრონიძეს  ოთხი ქალიშვილი და ორი ვაჟი ჰყავდა. ბოლშევიკები, პოლიტიკურ ოპონენტზე _ მაქსიმე გობრონიძეზე, რომელიც მანამდე მეწისქვილე, მშრომელი და საზრიანი გლეხი იყო, ნადირობდნენ; ოჯახზე ერთ-ერთი თავდასხმის დროს, ოთხმოც წელს გადაშორებული დედა _ მართა გობრონიძე, რომელიც შვილის გადარჩენას ყვირილით ცდილობდა, ჩეკისტებმა მოკლეს, სახლი გადაწვეს და დაანგრიეს... მაშინ, მაქსიმე გადარჩა და შურიც იძია.

_ მაშინ, 10-12 წლის ვიყავი და მახსოვს, როგორ შემოარტყეს სახლს ალყა, ისმოდა სროლა, კივილი და ხმაური; უფროსებმა ბავშვი აკვნით ბუხარში გადამალეს, რომ ტყვიებისგან დაეცვათ... მოზრდილები ეზოდან ვუყურებდით შეიარაღებულ ადამიანებს... ცოტა ხანში ბიძაჩემმა - მაქსიმელამ ჩამოგვირბინა... კარგად მახსოვს, როგორ დაგვიქნია ხელი. მერე ამბობდნენ, რომ დედის მკვლელს სახლში მიაკითხა, გამოვიდესო _ გასძახა და ის კაციც გამოვიდა _ კარგად იცოდა, რაც ელოდა და რაღას იზამდა... _ იხსენებს ლეო გობრონიძე.

ლეო გობრონიძე-ჩხატარაშვილი

როგორც საარქივო მასალებიდან ირკვევა, 1932 წელს, ერთ-ერთი მოწმის ჩვენების საფუძველზე, 41 წლის მაშო ჩხატარაშვილი, რომელიც მამით ობოლ სამ შვილს ზრდიდა, დააპატიმრეს და 6 თვით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯეს; მას ბრალად, როგორც საქმეშია მოხსენიებული, პოლიტბანდიტის ანუ ძმის შეფარება წარუდგინეს. მოწმე ამტკიცებდა, რომ, მაშო თავის ძმასთან ერთად, არალეგალური მენშევიკური ორგანიზაციის წევრი იყო და ფსევდონიმით _ "სონია" საქმიანობდა. როგორც მოგვიანებით თავად ყვებოდა, ექვსივე თვე სამარტოო კარცერში, უმძიმეს პირობებში გაატარა.

გობრონიძეების ოჯახის დევნა პოლიტიკური შეხედულებების გამო, კვლავ გრძელდებოდა. ლეო გობრონიძე იხსენებს, რომ 1932 წელს დააპატიმრეს მისი ძმა _ დიმიტრი გობრონიძე. მამა  _ სილევანი ემიჯნებოდა ძმის შეხედულებებს, შვილებს უმაღლესი განათლება მისცა და კარიერული წინსვლისთვის კომუნისტურ პარტიაში შესვლასაც ურჩევდა, გერმანული ფილოსოფიის სპეციალისტი, დიმიტრი, მამას არ ეთანხმებოდა.

_ წიგნი არ დარჩა რომ არ წამეკითხოს და ვერაფრით დავეთანხმები ბოლშევიკურ თეორიებს, ადრე თუ გვიან, ამგვარი წყობილება აუცილებლად დაინგრევაო  _ ეუბნებოდა მამაჩემს დიმიტრი; აკი, დაინგრა კიდეც! _ იხსენებს ქალბატონი ლეო.

სახელმწიფო უნივერსიტეტის ახალგაზრდა მეცნიერი, რომელსაც თვით ივანე ჯავახიშვილი ბრწყინვალე მომავალს უწინასწარმეტყველებდა, დააპატიმრეს, იდეები დაუწუნეს და ისიც გაიხსენეს, რომ "პოლიტბანდიტი" ბიძა ჰყავდა! მეტეხის ციხიდან, სამუშაოდ ალაზანზე გაყვანილი პატიმარი გაურკვეველ ვითარებაში გარდაიცვალა. შსს არქივში, ჯერჯერობით, დიმიტრის საქმეს ვერ მივაკვლიეთ. ასევე უკვალოდ განადგურდა მისი უნიკალური ნაშრომები და ბიბლიოთეკა:

_ ნაშრომები, უზარმაზარი ბიბლიოთეკა სახლში ჩამოვიტანეთ, მაგრამ ერთ დღეს რაიკომის პირველმა პირებმა სოფელში ჩამოვლისას, ბიბლიოთეკა საშიშროებად ჩათვალეს და გაიცა ბრძანება, დაეწვათ წიგნები... მახსოვს, როგორ იწვოდა გერმანული, სხვა უცხოენოვანი იშვიათი გამოცემები... ჩემი ძმის კვალი წაიშალა, _ ცრემლით იხსენებს თითქმის საუკუნეს მიტანებული ქალბატონი.

შიშით დაზაფრულ ადამიანებს, კარგად ესმოდათ, თუ რა საფრთხეს უქმნიდათ სოციალურად მავნე ელემენტად გამოცხადებული ბიძის, ძმის, მამის, დედის თუ დის სიყვარული და ადამიანური თანადგომა. საქმეში მრავლადაა მასალები, თუ როგორ ისტუმრებდნენ უარით ახლო ნათესავები ღამის გასათევად მისულ "პოლიტბანდიტს".

ოფიციალურ დოკუმენტებში, მაქსიმელა გობრონიძის ლიკვიდაცია 1938 წელს მოხდა, თუმცა, ოჯახში შემონახული ლეგენდის მიხედვით, მაშო ჩხატარაშვილის ხელმეორედ - 1937 წელს დაპატიმრება სწორედ მაქსიმე გობრონიძის ლიკვიდაციას უკავშირდება:

_ მამაჩემს, რომელსაც რვა შვილი ჰყავდა, ძმა შეპირდა, რომ საფრთხეს არ შეუქმნიდა და ყოველგვარი კავშირი გაწყვიტა... დანარჩენი დედმამიშვილიც ხომ ჰყავდა, მაგრამ ისინი არ დაუჭერიათ.... როგორც ჩანს, მაშო ყველაზე ძლიერი და უშიშარი პიროვნება იყო...  მახსოვს ამბობდნენ, როცა მაქსიმე ღალატით მოკლეს, მიცვალებულს ესროლეს, მერე ოზურგეთში, მილიციის შენობის წინ დააგდეს, რომ სამაგალითოდ ენახათ სხვებს, მხოლოდ მაშომ გაბედა მისვლა და ძმის ცხედრის მოთხოვნა, _ ამბობს ლეო გობრონიძე.

შინაგან საქმეთა სამინისტროს არქივში დაცული მასალების მიხედვით კი, მაქსიმე გობრონიძის ლიკვიდაციამდე ერთი წლით ადრე, მისი და _ მაშო გობრონიძე-ჩხატარაშვილი, 1937 წლის 1 სექტემბერს, საქართველოს სსრ შინსახკომის მახარაძის რაიგანყოფილებამ, საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის სისხლის სამართლის კოდექსის 17-57-17 მუხლის ბრალდებით, ისევ დააპატიმრა.

საქმის მასალებში არსებულ განაჩენში ვკითხულობთ: "ბრალი ედება პოლიტბანდიტებთან _ ლომთათიძესთან და გობრონიძესთან კავშირში, მათთან სისტემატურ შეხვედრებში, მათ შეფარებასა და სურსათით მომარაგებაში.  ასევე, ბრალდებულია მასზედ, რომ არის ბანდიტ მაქსიმ გობრონიძის და".

საქმის მასალებიდან, ასევე, მოწმეთა ჩვენებებიდან კარგად ჩანს, რომ ბრალდების მხარეს ხელმოსაჭიდი ფაქტები არ აქვს; მაშო ცდილობს წარმოაჩინოს, რომ არავითარი კავშირი არ ჰქონდა ძმასთან, რომელმაც ოჯახს ამდენი უბედურება შეამთხვია, მაგრამ მტკიცებულებების არარსებობის მიუხედავად, მაშო ჩხატარაშვილი მაინც დაისაჯა მხოლოდ იმისთვის, რომ მაქსიმე გობრონიძის და იყო...

 საქართველოს სსრ შინსახკომთან არსებული სამეულის 1937 წლის 14 ოქტომბრის დადგენილებით, მაშო ჩხატარაშვილს 10 წლით შრომა-გასწორების ბანაკში გაგზავნა მიესაჯა, ხოლო მისი განცხადება საქმის ხელახლა გამოძიების შესახებ, რეაგირების გარეშე დარჩა. საქმეს, განსამტკიცებლად, კოლმეურნეობიდან წარდგენილი ცნობაც დაურთეს, რომ მაშო გობრონიძეს წლის განმავლობაში, არც ერთი შრომადღე არ ჰქონდა გამომუშავებული!

46 წლის, სამი შვილის გამზრდელი ქვრივი, შრომით გამოსწორებისთვის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირის შინსახკომის "ტომსინლაგში", რომელიც სპეცდასახლება გახლდათ ტომსკის ოლქში, გადაასახლეს.

როგორც მაშოს რძალი _ ლეილა გორგილაძე და შვილთაშვილები - მაია და გია ჩხატარაშვილები მაშოს მონათხრობიდან იხსენებენ, ძლიერი და შრომისმოყვარე ქალი, ვერ გატეხა გადასახლებამ და პირიქით, ცდილობდა დახმარებოდა სხვებს სიცოცხლის შენრჩუნებაში; მაგალითად, ბაბო დადიანს, რომელსაც გადასახლებაში შეხვდა.

ლეილა გორგილაძე, მაია და გია ჩხატარაშვილები

გია ჩხატარაშვილი ბებიას მონაყოლს იხსენებს, თუ როგორ შეხვდა მაშო ციმბირში თანასოფლელს, სასულიერო პირს გერასიმე ნაკაიძეს:

_ ბებია იხსენებდა, რომ ახალგაზრდობაში, გერასიმე ნაკაიძეს, სანამ სასულიერო პირი გახდებოდა, მაღალი, ტანადი, ცისფერთვალება მაშოსთვის  სერენადა მიუძღვნია... მრავალი წლის შემდეგ, ციმბირის გულაგში, მაშოსთვის უთქვამთ, რომ ბანაკში მისი თანამემამულე ისე სცემეს, რომ უკანასკნელ წუთებს ითვლიდა... მაშო ჩხატარაშვილმა, ახალგაზრდობის, ბედნიერი წუთების გასახსენებლად და მოწამეობრივი სიკვდილის შესამსუბუქებლად, სწორედ ის სიმღერა უმღერა მომაკვდავ თანასოფლელს...

სოფელ საღმრთოს ეკლესიის მღვდლის გერასიმე ნაკაიძის "დანაშაული" კი ის იყო, რომ დააარსა სოფლის ორკლასიანი სამრევლო სკოლა, რომელსაც საკუთარი სახლი დაუთმო. კომუნისტებმა 1923 წელს ეკლესია სახალხო სახლად გადააკეთეს, ეკლესიის სასაფლაო გადახნეს და ზედ ფეხბურთის სტადიონი გამართეს. გერასიმე ნაკაიძე აჭარაში მასწავლებლად წავიდა, თუმცა იქაც მიწვდნენ, დააპატიმრეს და გადაასახლეს. 1939 წელს, გადასახლებულთა ბანაკში, მოძღვარი ცემით მოკლეს...

მაშო ჩხატარაშვილმა ათწლიანი ჯოჯოხეთი გამოიარა და საქართველოში ჩამოაღწია.

_ 27 წლის შვილი, იაგორი, სამამულო ომში დაღუპული დახვდა;  მეზობლად, სოფელ შრომაში გათხოვილ ქალიშვილს _ ვასასი ღლონტს, ვისთანაც დაბინავდა, სულ მალე 17 წლის გოგონა ტრაგიკულად დაეღუპა. მაშომ ჩათვალა, რომ უიღბლობა მისი ბედისწერა იყო და გადაწყვეტილება მიიღო: ვაჟისა და ქალიშვილის ოჯახებს შორის, "საღმრთოს" უღრან ტყეში, სადაც აყრა-გადასახლებამდე მისი ოჯახი ცხოვრობდა, ქოხი საკუთარი ხელით ააშენა და იქ სრულიად მარტო დასახლდა! მიუხედავად იმისა, რომ თხოვნას და ყურადღებას არ ვაკლებდით, ღრმა სიბერემდე, მარტო ცხოვრობდა, ასეულობით ფრთა ფრინველს ზრდიდა, ყანას თესავდა, ათეულობით პირუტყვს უვლიდა და ცდილობდა, იქეთ დახმარებოდა შვილიშვილებს, გაჭირვებულ თანასოფლელებს,  _ ამბობს ლეილა გორგილაძე.

შვილთაშვილები იხსენებენ, როგორი გონებაგამჭრიახი, გაუტეხელი, მძიმე ცხოვრების მიუხედავად, იუმორით სავსე ქალი იყო მაშო ჩხატარაშვილი. 87 წლამდე იცოცხლა და ბოლომდე შეინარჩუნა გონება, ღირსება და შურისძიებას დამსმენების მიმართ, რომელთა ვინაობაც კარგად იცოდა, არ აჰყოლია.

ახლა სოფლის სასაფლაოზე, ერთად განისვენებენ მაშო ჩხატარაშვილი, მის მსგავსად რეპრესირებული ადამიანები, მის საქმეში მონაწილე პირები, მოწმეები, ვინაც გაუძლო ან ვერ გაუძლო მძიმე საბჭოურ სადამსჯელო წნეხს.

ეს საქმე იმის მაგალითია, თუ რა შიში, დევნა და არაადამიანური  განსაცდელი გამოიარა საზოგადოებამ _ ყველამ, დამსმენმა, მდევარმაც და მსხვერპლმაც, რუსული საბჭოთა ოკუპაციის პირობებში. ამგვარი მაგალითები კარგად უნდა გავიაზროთ, რომ არ დაგვავიწყდეს, რადგან ისტორიას არ უყვარს მეხსიერების დაკარგვა _ ფრთხილად, წინ საშიში წარსულია!




 ახალი ამბები
  • გიორგი მიქაუტაძე უვადო მოსამართლედ განამწესეს იუსტიციის საბჭოს მდივანი გიორგი მიქაუტაძე თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატაში მოსამართლედ უვადოდ გაამწესეს. მიქაუტაძის კანდიდატურას საბჭოს 11-მა წევრმა ერთხმად დაუჭირა მხარი. მიქაუტაძესთან ერთად საქალაქოს ადმინისტრაციულ კოლეგიაში ნიკოლოზ მარსაგიშვილი გაამწესეს. საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატაში 2 ვაკანსიაზე 28 კანდიდატი ... ...
  • WHO : მნიშვნელოვანია ყურადღების გამახვილება ურბანულ განვითარებაზეჯანდაცვის მსოფლიო  ორგანიზაციის ინფორმაციით, მსოფლიო მოსახლეობის ნახევარი ქალაქებში ცხოვრობს, 2050 წლისთვის კი, მოსახლეობის რაოდენობის ზრდის შედეგად, ქალაქებში კიდევ 2.5 მილიარდი ადამიანი იცხოვრებს. აღნიშნული ტენდენცია კი  ნიშნავს, რომ მნიშვნელოვანია ყურადღების გამახვილება ურბანულ განვითარებაზე, რომ ხელი შეეწყოს ჯანსაღ ცხოვრებას ქალაქში. როგორც ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციაში ამბობენ, ხალხი ქალაქში საცხოვრებლად ცხოვრების გასაუმჯობესებლად გადადის. თუმცა, ურბანული ცხოვრება  საზოგადოების ჯანმრთელობის სფეროში ბევრ გამოწვევას ქმნის. მაგალითად, არის  ქალაქები, რომლებსაც არ აქვთ სუფთა წყლის, სანიტარიისა და ნარჩენების მართვისთვის ეფექტური სისტემები, სადაც შეგხვდებათ ისეთი დაავადებები, როგორიცაა ქოლერა და დიარეა. ქალაქები ასევე დგანან დაბინძურებული ჰაერის, არაჯანსაღი კვების და არასაკმარისი ფიზიკური აქტივობის წინაშე. გარდა ამისა, საგზაო უსაფრთხოება და ძალადობა არის მუდმივი შეშფოთების საკითხი, ისევე როგორც ფსიქიკური ჯანმრთელობა. ჯანმრთელობაზე გავლენას ახდენს მრავალი ფაქტორი, რომელიც ცდება ჯანდაცვის მომსახურების ხელმისაწვდომობას. ეს მოიცავს ინფრასტრუქტურულ საკითხებს, ასევე დასაქმების, განათლებისა და საკვებ პროდუქტზე ხელმისაწვდომობას. ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის განცხადებით,  უნდა შეიქმნას ქალაქები, რომლებიც მათი დიზაინით, პოლიტიკით და პროგრამებით ჯანმრთელობას ხელს შეუწყობენ.       ... ...
  • ევაკუაცია ყავლაშვილის ქუჩაზე_ ჩამონგრეულია სახლის ნაწილითბილისში, შოთა ყავლაშვილის ქუჩაზე 2-სართულიანი საცხოვრებელი სახლის ნაწილი ჩამოინგრა. როგორც საგანგებო სიტუაციების მართვის სამსახურში აცხადებენ, შემთხვევის შედეგად არავინ დაშავებულა. ადგილზე მისვლისთანავე მეხანძრე-მაშველებმა უსაფრთხოების მიზნით, ამავე შენობასა და მის მიმდებარედ მცხოვრები მოსახლეობის ევაკუაცია განახორციელეს. ადგილზე მიღებულია უსაფრთხოების ზომები.       ... ...
  • ჭიათურაში არსებული სიტუაცია არის მძიმე და მე ვიზიარებ ჩვენი მაღაროელების მოთხოვნას _ ბახტაძეჭიათურაში არსებული სიტუაცია არის მძიმე და მე ვიზიარებ ჩვენი მაღაროელების სამართლიან და ობიექტურ მოთხოვნას ისეთ საკითხებში, როგორიც არის შრომის უფლებები, უსაფრთხოება, სამედიცინო მომსახურება ადგილზე, კვება, - განაცხადა საქართველოს პრემიერ-მინისტრმა.პრემიერ-მინისტრმა მოუწოდა ორივე მხარეს, მისაღებ შედეგებზე დროულად ჩამოყალიბდნენ.„მე ვიცი, რომ ამავე დროს, კომპანიამ მიიღო გადაწყვეტილება, მათ გააკეთეს შეთავაზება და მინდა ორივე მხარეს ვთხოვო, რომ რაც შეიძლება მეტი ინტენსიური დიალოგის შედეგად დროულად ჩამოვყალიბდეთ მისაღებ შედეგებზე. ეს არის სისტემური მნიშვნელობის მქონე საწარმო ჩვენი ეროვნული ეკონომიკისთვის და მისი სრულფასოვანი ფუნქციონირება არის ძალიან მნიშვნელოვანი“, _ განაცხადა მამუკა ... ...
  • როგორი ამინდია მოსალოდნელი უახლოეს დღეებშიგარემოს ეროვნული სააგენტოს ინფორმაციით, 24-27 მაისს საქართველოში მოსალოდნელია დროგამოშვებით წვიმიანი ამინდი, ზოგან შესაძლებელია სეტყვა, 25-27 მაისს იქროლებს ძლიერი ქარი. 24-25 მაისს ჰაერის ტემპერატურა დაბლობსა და ბარში +26, +31, ხოლო 26-27 მაისს +22, +27 გრადუსია მოსალოდნელი. თბილისში, ძირითადად, ღამისა და საღამოს საათებში მოსალოდნელია ხანმოკლე წვიმა ელჭექით. ჰაერის ტემპერატურა +27, +29 გრადუსი იქნება.     ... ...

არქივი

ზაფრანი

მიირთვით ბევრი ვაშლი, კივი და ფორთოხალი

მწვანე ჩაი არა მხოლოდ აუმჯობესებს...

ბრიტანელმა სწავლულებმა სინათლის სხივების შენელება ისწავლეს

ბრიტანელმა სწავლულებმა კიდევ ერთი ნაბიჯით...

შაოლინის მონასტრის დიეტა

დიეტით მხოლოდ ლამაზი ქალბატონები როდის...

როგორ ვებრძოლოთ სლოკინს

სლოკინთან დაკავშირებით შესაძლოა ბავშვობა და...

როგორ მოვიშოროთ კბილის ტკივილი

ყველაზე მარტივი რეცეპტები: მოამზადეთ "სალბის"...

გინდათ, არასდროს გასუქდეთ?

ზოგიერთი ჩვენგანი თვით ბუნებამ დაასაჩუქრა,...
კარმიდამო ჩემი

პიტნის სამკურნალო თვისებები

ამ საოცრად სურნელოვანი და არომატული...

"ჩემი პატარა ვენეცია" მაქვს" _ რას საქმიანობს 80 წლის პურის...

ამირან პეშკოვი ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ...

როგორ ვკვებოთ ქათამი, რომ საუკეთესო კვერცხი მოგვცეს

სოფლის პირობებში, როცა შინაურ ფრინველს...

"საქართველოში მოყვანილი მანდარინის ჩირი მსოფლიოში საუკეთესოა"

ოზურგეთში, სოფელ გურიანთაში მცხოვრები იუზა...

დედამიწაზე სიცოცხლის წარმოშობის საიდუმლო

ბრიტანელმა სწავლულებმა, შესაძლოა, გახსნან მეცნიერების...

ეკონომიური დიეტა

ამბობენ, სწორად შერჩეული რაციონი ძვირი...

რა რაოდენობის მარილი გვჭირდება დღეში

მარილი აუცილებელია, რომ ორგანიზმმა სწორად...

წიწიბურა წნევას არეგულირებს

წიწიბურა ადამიანისთვის ძალიან სასარგებლო და...